Türkiye'nin Teknoloji Yolculuğu yazı dizisinin devamı olarak, Tübitak bünyesinde yine önemli bir görevi olan UME yani Tübitak Ulusal Metroloji Enstitüsü’nün yaptığı çalışmaların ne kadar önemli olduğunu gördüm. Öncelikle enstitünün genel olarak amacından bahsedecek olursam; ülkemizde yapılan bütün ölçümlerin doğru olmasını, güvenilir olmasını ve uluslararası standartlara uygun olmasını sağlayan bir kurumdur. Enstitünün en önemli görevlerinden biri de,ülkemizin ulusal ölçüm standartlarını oluşturarak tüm dünya ile entegre olmamızı sağlamaktır diyebiliriz.
Kilogramın, voltun, sıcaklığın, basıncın, zamanın ya da uzunluğun, doğru şekilde ölçülmesini sağlayan referans sistemleri, burada geliştirilerek korunmaktadır. Böylelikle ülkemizdeki tüm laboratuvarlar, fabrikalar veya teknik kurumlar aynı standartlar üzerinden çalışabilmektedirler. Bu yüzden UME' nin yaptığı iş çok önemli,çünkü, aynı zamanda sanayinin kalite seviyesini yükseltmeye de yardımcı olmaktadır. Mesela bir otomotiv fabrikasında üretilen bir parçanın milimetrik doğrulukta olması gerekiyorsa, bu parçanın kontrolü metroloji altyapısıyla sağlanabilmektedir. Eğer buradaki ölçüm doğru değilse, üretim de güvenilir olamamaktadır. Bundan dolayı bu enstitü, sanayi kuruluşlarına kalibrasyon ve ölçüm desteği vererek, üretim kalitesinin artmasına katkı sağlayan bir yapıya sahiptir.
Enstitünün genel olarak halihazırda yaptığı şeyler ve görevleri ile ilgili olarak aslında söylenecek daha çok şey var. Fakat bu yazıda daha da somut olarak şu anda uygulamada olan, ya da bitirilen projelerden bahsetmek isterim. İlk olarak, Savunma Sanayii Başkanlığı'nın desteği ile gerçekleşen, gemi ve denizaltılarda kullanılan ticari Rubidyum tabanlı atomik saat geliştirilmesine geçtiğimiz yıl başlanmıştır. Bu sistem, genel hatları ile gemi ve denizaltılarda veri ve bilgi dağıtım işine yaramaktadır.
Yapılan başka bir çalışma da; Pitot Tüp Hız ve Yükseklik Ölçüm Sistemi olarak adlandırılan, yükseklik ölçümleri yapma ve yüksek doğrulukta hız ölçümleri yapılması imkanını sağlayan bir sistem geliştirilmiştir. Üstelik bu sistem tamamen yerli kaynaklarla üretilmektedir. Uçaklar, helikopterler, insansız hava araçları gibi araçlarda kullanılabilecek olan sistem, birçok firma tarafından tercih edilmektedir. Yine yerli olanaklarla geliştirilen Manyetometre ve Manyetik Tork Çubuğu adı verilen uydular için konum belirleme ve yönelim belirlemeye yarayan ekipmanlar, İMECE uydusunda sorunsuz şekilde çalışmaktadır. Hatta geçtiğimiz yıl İMECE-2 ve İMECE-3 uyduları içinde, Manyetometre ve Manyetik Tork Çubuğu üretim çalışmaları başlamıştır.
Yine geçtiğimiz yıl Azerbaycan Metroloji Enstitüsü'ne de Kalibrasyon Laboratuvarı sistemi kurulması için sözleşme imzalanmıştır. İki faz halinde birincisinde 12 ikincisinde de 14 adet laboratuvar kurulması için çalışmalara başlanmıştır. Başka bir çalışmaya da ülkemizin kuantum teknolojisindeki yetkinliğinin güçlenmesi için başlanmıştır. "Süper İletken Kuantum İşlemci Birimi Geliştirme Projesi" olarak adlandırılan proje ile süper iletken tabanlı kübitlerin yerli imkanlarla üretilmesi planlanmaktadır. Yine kuantum temelli bir çalışma haberi de Tübitak'ın kendi sayfasından şöyle duyurulmuştur. "TÜBİTAK UME, TOBB ETÜ, GTÜ ve Avrupa’daki ortaklarıyla yürüttüğü çalışmada, memristörlerin doğanın sabitleriyle ilişkili kararlı direnç değerleri üretebildiğini göstererek elektrik direncinde kuantum temelli yeni bir dönemin kapılarını açtı. Araştırma, oda sıcaklığında G₀ ve 2G₀ seviyelerinde yüksek kararlılık sağlayarak Kuantum Hall Etkisi’ne güçlü bir alternatif sundu. Bu çalışma, etki faktörü 35,1 olan Nature Nanotechnology dergisinde yayımlanarak uluslararası alanda büyük yankı uyandırdı; Türkiye’nin kuantum teknolojileri vizyonu ve UME’nin 30 yıla aşkın birikiminin küresel ölçekte tescillenmesi açısından önemli bir dönüm noktası oldu.”
Görüldüğü gibi savunma sanayisi, enerji ve uzay teknolojileri gibi alanlarda önemli görevler üstlenen UME, bir radar sisteminin, füzenin, tıbbi bir cihazın veya enerji altyapısı ile ilgili bir birimin hassas bir şekilde çalışabilmesi için çok önemli işler yapmaktadır. Tüm bu teknolojilerdeki teknik güvenilirliği sağlayan, altyapıyı oluşturmuş bir kurumdur.
