Son dönemde zona hastalığına ilişkin vakalarda artış yaşandığına dikkat çekilirken uzmanlar, özellikle bağışıklık sistemi zayıflayan kişilerin belirtilere karşı dikkatli olması gerektiğini belirtiyor. Çocukluk çağında geçirilen suçiçeğinin ardından vücutta pasif halde kalabilen virüs, ilerleyen yıllarda yeniden aktifleşerek ağrılı bir enfeksiyona neden olabiliyor.
Liv Hospital Ankara Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, zona hastalığının ortaya çıkışında bağışıklık sisteminin önemli rol oynadığını ifade etti. Yoğun stres, düzensiz uyku, aşırı fiziksel yorgunluk ve psikolojik baskının vücudun savunma mekanizmasını olumsuz etkileyebildiğini belirten Tok, bu koşulların virüsün yeniden harekete geçmesini kolaylaştırabileceğini aktardı.
ZONA NASIL ORTAYA ÇIKIYOR?
Zona, çocukluk döneminde suçiçeğine neden olan virüsün yıllar sonra yeniden aktifleşmesiyle gelişiyor. İlk enfeksiyonun ardından sinir dokularında sessiz şekilde varlığını sürdüren virüs, bağışıklık direncinin azalmasıyla yeniden çoğalarak sinir hatları boyunca ilerliyor.
Hastalığın başlangıcında ciltte belirgin döküntüler ortaya çıkmadan önce ağrı, yanma ve batma hissi görülebiliyor. Bazı kişilerde elektrik çarpmasını andıran şiddetli ağrılar yaşanırken ilerleyen süreçte ilgili bölgede içi sıvıyla dolu kabarcıklar oluşabiliyor.
DÖKÜNTÜLER VÜCUDUN TEK TARAFINDA GÖRÜLÜYOR
Zona hastalığının ayırt edici özelliklerinden biri, döküntülerin belirli bir sinir hattı boyunca ortaya çıkması. Genellikle vücudun yalnızca sağ veya sol tarafında görülen kızarıklık ve kabarcıklar, kuşak görünümünde sıralanabiliyor. Bu nedenle hastalık halk arasında kuşak hastalığı olarak da biliniyor.
En sık göğüs kafesi ve sırt bölgesinde ortaya çıkan zona, karın ve bel çevresini de etkileyebiliyor. Bunun yanında yüz bölgesinde, özellikle alın ve göz çevresinde gelişen vakalar daha ciddi sonuçlar doğurabiliyor.
Uzman isim, göz çevresindeki sinirlerin etkilenmesi durumunda vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılması gerektiğini vurguluyor. Gerekli tedavinin gecikmesi halinde kalıcı görme sorunları oluşabileceğine dikkat çekiyor.
ZONA RİSKİNİ ARTIRAN ETKENLER
Hastalığın yeniden ortaya çıkmasında bağışıklık sisteminin zayıflaması önemli bir etken olarak gösteriliyor. Uzmanlara göre özellikle üç temel durum zona riskini artırabiliyor.
İlk sırada yaş faktörü bulunuyor. Yaş ilerledikçe hücresel bağışıklığın virüsleri kontrol altında tutma kapasitesi azalabiliyor. Bu nedenle ileri yaş grubunda zona görülme ihtimali yükseliyor.
Bir diğer önemli etken ise modern yaşamın beraberinde getirdiği stres ve yorgunluk. Uzun süreli kaygı, yoğun çalışma temposu ve uyku problemleri vücudun savunma mekanizmasını olumsuz etkileyebiliyor.
Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar ve tedaviler de risk oluşturuyor. Kanser tedavisi görenler, organ nakli yapılan kişiler, romatizmal hastalıkları bulunanlar ve kontrolsüz diyabet hastaları bu açıdan daha dikkatli olması gereken gruplar arasında yer alıyor. Steroid gibi bağışıklığı baskılayan ilaçların kullanımı da virüsün yeniden aktifleşmesini kolaylaştırabiliyor.
GENÇLERDE VE ÇOCUKLARDA DA GÖRÜLEBİLİYOR
Zona yalnızca ileri yaş grubuna özgü bir hastalık değil. Çocukluk döneminde ve genç yaşlarda da ortaya çıkabilen enfeksiyonun görülme sıklığı özellikle 50 yaşından sonra belirgin şekilde artıyor.
Prof. Dr. Duran Tok, 80 yaşına ulaşan her üç kişiden birinin yaşamının bir döneminde zona geçirdiğine ilişkin verileri hatırlatarak yaşla birlikte riskin yükseldiğine işaret etti.
ZONA HASTASIYLA TEMAS EDENLER DİKKAT!
Zona hastalığının doğrudan başka bir kişiye zona şeklinde bulaşmadığını belirten Tok, ancak döküntülerdeki sıvının virüsün yayılmasına neden olabileceğini ifade etti.
Daha önce suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısı olmamış kişiler, zona kabarcıklarının içerisindeki sıvıyla temas ettiklerinde virüsü alarak suçiçeği geliştirebiliyor. Bu nedenle döküntülerin bulunduğu bölgeyle doğrudan temastan kaçınılması önem taşıyor.
Kabarcıkların kuruyup kabuklanmasıyla birlikte bulaştırıcılık sona eriyor. Bu süreç tamamlanana kadar hijyen kurallarına dikkat edilmesi ve lezyonların başkalarıyla temasının önlenmesi gerekiyor.
İLK 72 SAAT TEDAVİDE BELİRLEYİCİ
Zona tedavisinde erken teşhis ve zamanında müdahale, hastalığın oluşturabileceği komplikasyonların önlenmesi açısından büyük önem taşıyor. Prof. Dr. Tok, belirtilerin başlamasının ardından ilk 72 saat içerisinde antiviral tedaviye geçilmesinin kritik olduğunu belirtiyor.
Tedavinin gecikmesi durumunda ciltteki döküntüler iyileşse bile sinir kaynaklı ağrılar devam edebiliyor. Postherpetik nevralji olarak adlandırılan bu komplikasyon, aylarca hatta bazı durumlarda yıllarca sürebilen şiddetli ağrılara yol açabiliyor.
Bu nedenle açıklanamayan yanma, batma, tek taraflı ağrı ve kabarcıklı döküntülerin ortaya çıkması halinde sağlık kuruluşuna başvurulması öneriliyor.
ZONA AŞISI KİMLER İÇİN ÖNEMLİ?
Hastalığa karşı korunmada aşılama önemli bir seçenek olarak öne çıkıyor. Prof. Dr. Duran Tok, özellikle 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin zona aşısı konusunda hekimlerine danışmaları gerektiğini belirtiyor.
Bağışıklık sistemi baskılanmış veya baskılanma ihtimali bulunan 18 yaş ve üzerindeki kişiler de aşı açısından değerlendirilmesi gereken gruplar arasında bulunuyor. Kanser tedavisi görenler, organ nakli yapılanlar ve bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar bu kapsamda yer alıyor.
Daha önce zona geçirmiş kişilerin de yeniden hastalanma ihtimali bulunduğundan aşılanma durumlarını doktorlarıyla değerlendirmeleri gerekiyor. Uzman Tok, uygun kişilere uygulanan aşının hastalığa karşı yüzde 90'ın üzerinde koruma sağlayabildiğini ifade ediyor.
Aşının genellikle iki doz halinde, koldan kas içine uygulandığını belirten Tok, dozlar arasında çoğunlukla 2 ila 6 aylık süre bırakıldığını aktarıyor. Aktif zona enfeksiyonu geçirenlerin ise döküntü ve akut belirtiler tamamen düzeldikten sonra, en az bir ay bekleyerek aşı konusunda hekim değerlendirmesi alması gerektiğini kaydediyor.
STRES VE UYKU DÜZENİNE DİKKAT
Zona riskini azaltmak ve bağışıklık sistemini desteklemek için günlük yaşam alışkanlıklarının da gözden geçirilmesi gerekiyor. Stresin kontrol altına alınması, yeterli uyku ve dinlenmeye zaman ayrılması, genel sağlığın korunması açısından önem taşıyor.
Uzmanlar, özellikle risk grubunda bulunan kişilerin vücutlarında ortaya çıkan olağan dışı ağrı ve cilt değişikliklerini ihmal etmemesi gerektiğini hatırlatıyor. Erken dönemde sağlık kuruluşuna başvurulması, uygun tedavinin gecikmeden planlanmasına ve uzun süreli sinir ağrısı gibi sorunların önlenmesine yardımcı olabiliyor.
