Türkiye'nin dış ticaretinde büyük şirketlerin ağırlığı sürüyor. TÜİK'in 2025 verilerine göre 250 ve üzerinde çalışanı bulunan girişimler toplam ihracatın yüzde 46,1'ini, ithalatın ise yüzde 59,4'ünü gerçekleştirdi. İhracat yapan şirketlerin büyük bölümünü mikro işletmeler oluşturmasına rağmen ihracat değerinde en yüksek pay büyük ölçekli girişimlerde kaldı.
İhracatın yüzde 46,1'ini büyük şirketler yaptı
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Girişim Özelliklerine Göre Dış Ticaret İstatistikleri'ni açıkladı. 2025 yılında 166 bin 459 girişim ihracat, 323 bin 769 girişim ise ithalat yaptı.
Şirketlerin büyüklüğüne bakıldığında ihracat ve ithalat değerinin önemli bölümünün büyük ölçekli girişimlerde toplandığı görüldü. 250 ve üzerinde çalışanı bulunan büyük ölçekli girişimler ihracatın yüzde 46,1'ini gerçekleştirdi. İthalatta büyük şirketlerin payı daha da yükselerek yüzde 59,4'e ulaştı.
İhracatçıların yüzde 74,2'si mikro işletmelerden oluştu
İhracat yapan şirketlerin sayısında ise tablo tersine döndü.
1-9 kişi çalıştıran mikro ölçekli girişimler, ihracat yapan tüm girişimlerin yüzde 74,2'sini oluşturdu. Buna karşılık bu işletmeler toplam ihracatın yüzde 18,3'ünü gerçekleştirdi. 10-49 kişi çalıştıran küçük ölçekli girişimlerin ihracattaki payı yüzde 17,3 olurken 50-249 çalışanı bulunan orta ölçekli girişimlerin payı yüzde 18,3 olarak hesaplandı.
250 ve üzerinde çalışanı bulunan şirketler ihracatçı girişimlerin yalnızca yüzde 1,8'ini oluşturmasına rağmen toplam ihracattan yüzde 46,1 pay aldı. Başka bir ifadeyle ihracatçı şirketlerin yaklaşık dörtte üçünü mikro işletmeler oluştururken ihracat gelirinin neredeyse yarısı büyük şirketlerden geldi.
İthalatın yüzde 59,4'ünü büyük şirketler yaptı
İthalatta büyük şirketlerin ağırlığı ihracata göre daha yüksek oldu.
250 ve üzerinde çalışanı bulunan girişimler, ithalat yapan şirketlerin yalnızca yüzde 1,1'ini oluşturmasına rağmen toplam ithalatın yüzde 59,4'ünü gerçekleştirdi. Mikro ölçekli işletmeler ise ithalatçı girişimlerin yüzde 87,1'ini oluşturdu. Bu şirketlerin toplam ithalattaki payı yüzde 10,7'de kaldı.
Küçük ölçekli girişimlerin ithalattaki payı yüzde 11,9, orta ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 18 olarak kayıtlara geçti. İthalatta da şirket sayısı bakımından küçük işletmeler, ticaret değeri bakımından ise büyük işletmeler öne çıktı.
İhracatın yarısından fazlasını sanayi yaptı
Şirketlerin faaliyet alanlarına bakıldığında ihracatta sanayi ilk sırada yer aldı. Ana faaliyeti sanayi olan girişimler Türkiye'nin toplam ihracatının yüzde 57,6'sını gerçekleştirdi. Ticaret sektöründe faaliyet gösteren girişimlerin payı yüzde 37,7 oldu.
İthalatta ise sanayinin payı yüzde 45,4, ticaret sektörünün payı yüzde 37,8 olarak hesaplandı. Sanayi şirketlerinin ihracatında büyük ölçekli girişimlerin ağırlığı daha da belirginleşti.
250 ve üzerinde çalışanı bulunan girişimler sanayi ihracatının yüzde 70,3'ünü yaptı. Sanayide 1-249 çalışanı bulunan girişimlerin payı yüzde 29,7'de kaldı. Ticaret sektöründe ise tam tersi bir tablo görüldü. Sektörün ihracatının yüzde 89'unu 1-249 çalışanı bulunan girişimler gerçekleştirdi. Büyük şirketlerin payı yüzde 11 oldu.
Sanayi ithalatında büyük şirketlerin payı yüzde 80,7
Büyük şirketlerin en güçlü olduğu alanlardan biri sanayi ithalatı oldu.
Sanayi sektörünün yaptığı ithalatın yüzde 80,7'sini 250 ve üzerinde çalışanı bulunan girişimler gerçekleştirdi. 1-249 çalışanı bulunan işletmelerin payı yüzde 19,3 oldu. Ticaret sektöründeki ithalatta ise küçük ve orta ölçekli girişimlerin ağırlığı sürdü. 1-249 çalışanı bulunan girişimler ticaret sektöründeki ithalatın yüzde 70,2'sini, büyük girişimler yüzde 29,8'ini yaptı.
2024 ile karşılaştırıldığında sanayi ihracatında büyük şirketlerin payı yüzde 68,7'den yüzde 70,3'e yükseldi. Sanayi ithalatında büyük şirketlerin payı yüzde 80,6'dan yüzde 80,7'ye çıkarken ticaret ithalatında yüzde 29'dan yüzde 29,8'e yükseldi.
Sanayi ihracatının yarısı AB ülkelerine gitti
Sanayi şirketlerinin ihracatında Avrupa Birliği ülkeleri ilk sırada yer aldı. Ana faaliyeti sanayi olan girişimler ihracatlarının yüzde 49,2'sini AB ülkelerine yaptı.
AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinin payı yüzde 14,3, Yakın ve Orta Doğu ülkelerinin payı ise yüzde 10,9 oldu. AB ülkelerine yapılan toplam ihracatın yüzde 66,3'ünü sanayi şirketleri gerçekleştirdi. Ticaret sektöründeki girişimlerin payı yüzde 30,5, diğer sektörlerin payı yüzde 3,3 olarak hesaplandı.
Sanayi şirketlerinin ithalatında da AB ilk sırada yer aldı. Bu şirketlerin ithalatının yüzde 35,3'ü AB ülkelerinden yapıldı. Diğer Asya ülkelerinin payı yüzde 25,9, AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinin payı yüzde 15,9 oldu.
İmalat ihracatının yüzde 59,5'ini sanayi şirketleri yaptı
İmalat sanayi ürünlerinin ihracatında ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin payı yüzde 59,5 olarak hesaplandı. Ticaret sektöründeki girişimler ise imalat sanayi ürünleri ihracatının yüzde 36,3'ünü gerçekleştirdi.
Sanayi şirketlerinin kendi ihracatının yüzde 97,6'sını imalat sanayi ürünleri oluşturdu. Madencilik ve taş ocakçılığı ürünlerinin payı yüzde 1, tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünlerinin payı yüzde 0,8 oldu. İmalat sanayi ürünlerinin ithalatında ise ticaret şirketlerinin payı yüzde 43,5, sanayi şirketlerinin payı yüzde 43,1 olarak gerçekleşti.
İhracatın yüzde 51'ini 500 şirket yaptı
Dış ticarette şirket büyüklüğünün yanı sıra ilk sıralardaki şirketlerdeki yoğunlaşma da dikkat çekti.
Türkiye'nin toplam ihracatının yüzde 51'ini en fazla ihracat yapan ilk 500 girişim gerçekleştirdi. İthalatta ilk 500 şirketin payı daha yüksek oldu ve yüzde 64,8'e ulaştı.
İlk 100 şirket ihracatın yüzde 32,2'sini, ithalatın yüzde 43,2'sini yaptı. İlk 50 şirketin payı ihracatta yüzde 25,9, ithalatta yüzde 34,9 olarak hesaplandı.
İlk 20 girişim ihracatın yüzde 18,5'ini, ithalatın yüzde 24,8'ini gerçekleştirdi. En fazla ihracat yapan ilk 5 şirketin toplam ihracattaki payı yüzde 8,9 olurken en fazla ithalat yapan ilk 5 şirketin payı yüzde 13,8'e çıktı.
20'den fazla ülkeye ihracat yapanların payı yüzde 3,2
TÜİK verileri şirketlerin kaç ülkeyle ticaret yaptığını da ortaya koydu. İhracatçı girişimlerin yüzde 39'u yalnızca bir ülkeye ihracat yaptı. Yüzde 14,8'i iki ülkeye, yüzde 20,9'u ise 3-5 ülkeye ürün sattı.
6-9 ülkeye ihracat yapanların oranı yüzde 13, 10-14 ülkeye ihracat yapanların oranı yüzde 7 oldu. 15-19 ülkeye ihracat yapanlar tüm ihracatçıların yüzde 2'sini oluştururken 20 veya daha fazla ülkeye ihracat yapan girişimlerin oranı yalnızca yüzde 3,2 oldu.
Ancak bu yüzde 3,2'lik grup toplam ihracatın yüzde 57,4'ünü gerçekleştirdi. İhracat pazarını 20 veya daha fazla ülkeye yayabilen az sayıdaki şirket, Türkiye'nin toplam ihracatının yarısından fazlasını yaptı.
İthalatçıların yüzde 84,6'sı tek ülkeden ürün aldı
İthalat yapan şirketlerde tek ülkeye bağımlılık çok daha belirgin oldu. İthalatçı girişimlerin yüzde 84,6'sı yalnızca bir ülkeden ithalat yaptı.
İki ülkeden ithalat yapanların oranı yüzde 6,1, 3-5 ülkeden ürün alanların oranı yüzde 4,8 olarak hesaplandı. 20 veya daha fazla ülkeden ithalat yapan girişimlerin oranı ise yalnızca yüzde 0,8 oldu.
Şirket sayısında çok küçük bir grubu oluşturmalarına rağmen 20 veya daha fazla ülkeyle çalışan bu girişimler toplam ithalatın yüzde 52,5'ini gerçekleştirdi. İhracatta da benzer bir yoğunlaşma görüldü. 20 veya daha fazla ülkeye ürün satan girişimlerin toplam ihracattaki payı yüzde 57,4'e ulaştı.
Böylece dış ticaretin yarısından fazlasının, çok sayıda ülkeyle çalışan sınırlı sayıdaki girişim tarafından gerçekleştirildiği görüldü.
