İran ile ABD arasında kırılgan ateşkesin sona ermesine sayılı günler kala Hürmüz Boğazı yeniden bölgesel gerilimin merkezine yerleşti. Tahran yönetimi, cuma günü ticari gemilere açıldığı duyurulan boğazda geçiş rejimini yeniden sertleştirdi. İran’ın ortak askeri komutanlığı, Hürmüz’de “önceki durumun” geri geldiğini ve geçişlerin artık silahlı kuvvetlerin “sıkı yönetim ve kontrolü” altında olduğunu açıkladı. Bu açıklama, boğazın fiilen yeniden kapatıldığı ve seyrüseferin ağır biçimde kısıtlandığı yönündeki uluslararası haberlerle örtüştü.
Tahran’dan Washington’a doğrudan mesaj
İran tarafı, bu adımı doğrudan ABD’nin denizde sürdürdüğü baskıya bağladı. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ülkesinin Hürmüz’den serbestçe geçemediği bir tabloda başkaları için de normal geçişten söz edilemeyeceğini söyledi. Reuters’ın aktardığına göre, Tahran yönetimi boğazın açık kalmasını daha önce de ABD’nin ateşkes koşullarına bağlı kalmasına bağlamıştı. Bu nedenle son karar, yalnızca askeri bir güvenlik tedbiri değil, aynı zamanda Washington’a verilmiş açık bir siyasi mesaj olarak öne çıktı.
Gemiler beklemeye geçti, piyasa tedirgin
Sahadaki tablo ise gerilimin yalnızca açıklama düzeyinde kalmadığını gösterdi. AP’nin haberine göre, ateşkes sonrası sınırlı biçimde yeniden başlayan geçiş denemeleri, gemilere ateş açılması ve artan risk nedeniyle yeniden durma noktasına geldi; iki Hindistan bayraklı geminin ateş altında kalarak geri dönmek zorunda kaldığı bildirildi. Reuters da pazar günkü haberinde, Hürmüz çevresindeki belirsizliğin Körfez piyasalarında ateşkes iyimserliğini bastırdığını, yatırımcıların yeniden enerji arzı ve taşımacılık riskine odaklandığını aktardı. Dünyadaki deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık beşte birinin bu hattan geçmesi nedeniyle, Hürmüz’deki her yeni askeri hamle küresel ekonomi açısından doğrudan sonuç doğuruyor.
ABD geri adım sinyali vermedi
Washington cephesinde ise ton sertliğini korudu. ABD Başkanı Donald Trump, İran’la temasların sürdüğünü belirtirken, Tahran’ın Hürmüz üzerinden tehdit ya da baskı kuramayacağını söyledi. Reuters’ın haberine göre Trump ve İran tarafı görüşmelerde bazı ilerlemelerden söz etse de, özellikle nükleer program ve boğaz üzerindeki denetim konusunda ciddi görüş ayrılıkları sürüyor. Bu tablo, diplomasi kanalı tamamen kapanmamış olsa da sahadaki askeri baskının müzakerelerin önüne geçtiğini gösteriyor.
Ateşkesin bitimine doğru kritik eşik
Geçici ateşkesin çarşamba günü sona erecek olması, önümüzdeki birkaç günü daha da kritik hale getiriyor. Reuters’a göre yeni bir görüşme tarihi henüz açıklanmadı ve başlıca ihtilaf konularında belirgin bir yakınlaşma da sağlanmış değil. Bu nedenle gözler bir yandan Hürmüz’deki fiili deniz trafiğine, diğer yandan tarafların ateşkesi uzatıp uzatamayacağına çevrilmiş durumda. Boğazdaki mevcut tablo, Orta Doğu’daki askeri gerilimin yeniden daha geniş bir ekonomik ve diplomatik krize dönüşme riskini artırıyor.
