Avrupa Birliği (AB), değişen küresel dengeler karşısında Kanada ile ilişkilerini mevcut ticaret ve savunma iş birliğinin ötesine taşımaya hazırlanıyor.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Eylül'de Strasbourg'da Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu'nda yaptığı 2026 Birliğin Durumu konuşmasında, Kanada'nın AB'nin ilk “associate member”ı, diğer ifadeyle ilk “ortak üyesi” olabilmesi için yeni bir model üzerinde çalışmayı teklif etti.
Konuşmayı Kanada Başbakanı Mark Carney de salondan takip etti.
CETA'nın ötesinde yeni ittifak
Von der Leyen, Kanada ile yürürlükteki Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması'nın (CETA) ötesine geçilmesini ve iki taraf arasında bir “Gelecek İçin İttifak” kurulmasını istedi.
Plan; savunma sanayisi, enerji, kritik mineraller, batarya teknolojileri, yapay zeka, kuantum teknolojileri, siber güvenlik ve ekonomik güvenlik gibi stratejik alanlarda daha ileri entegrasyon öngörüyor. Arktik bölgesinin de Kanada-AB iş birliğinin öncelikli alanlarından biri haline getirilmesi hedefleniyor.
Kanada Başbakanlığı da Carney ile von der Leyen'in görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, tarafların mevcut CETA çerçevesinden daha kapsamlı ve iddialı bir ittifaka geçilmesi konusunda görüş birliği içinde olduğunu bildirdi.
Ancak von der Leyen'in kullandığı “ortak üyelik” statüsü AB hukukunda halihazırda tanımlanmış bir üyelik kategorisi değil. Reuters'a göre önerinin hayata geçirilmesinin hukuki ve siyasi çerçevesinin oluşturulması, üye ülkelerin desteğini de gerektirecek. Bu nedenle açıklama, Kanada'ya verilmiş kesinleşmiş bir üyelik statüsünden çok yeni bir entegrasyon modelinin siyasi teklifi niteliğinde.
Avrupa için yeni güvenlik mekanizması
Von der Leyen konuşmasında Avrupa'nın güvenlik mimarisinin de değiştirilmesini önerdi.
Siber saldırı, sabotaj, kundaklama ve insansız hava aracı ihlalleri gibi silahlı saldırı eşiğinin altında kalan tehditlara karşı ortak yanıt verilmesini sağlayacak bir “Acil Güvenlik Protokolü” kurulması çağrısında bulundu.
Komisyon Başkanı, mekanizmayı NATO'nun istişareyi düzenleyen 4. maddesini tamamlayacak bir yapı olarak tarif etti. Öneriye göre bir AB üyesinin mekanizmayı harekete geçirmesi halinde üye ülkeler ortak Avrupa yanıtını koordine etmek üzere bir araya gelecek.
“Avrupa Güvenlik Konseyi” önerisi
Von der Leyen ayrıca kıtanın güvenliğine odaklanan yeni bir liderler formatı olarak “Avrupa Güvenlik Konseyi” kurulması için somut öneriler hazırlayacaklarını açıkladı.
Konsey kapsamında AB dışından Kanada, Norveç, Ukrayna ve Birleşik Krallık'ı örnek veren von der Leyen, bu ülkelerin yanı sıra “diğer” ortakların da yapıya dahil olabileceğini söyledi. Konuşmada Türkiye'nin adı bu kapsamda sayılmadı. Bununla birlikte von der Leyen, açıklamasında kesin veya kapalı bir ülke listesi ilan etmedi.
Von der Leyen, yeni güvenlik yapılanmalarına ilişkin önerilerini Avrupa'nın NATO ile çalışmalarını güçlendirme hedefiyle birlikte sundu. Komisyon Başkanı ayrıca Avrupa savunmasının NATO ile “tam uyumlu” biçimde geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.
