Asperger sendromu, sosyal iletişimde yaşanan güçlükler ve belirli ilgi alanlarına yoğunlaşma gibi özelliklerle kendini gösteren nörogelişimsel bir durumdur. Günümüzde artık ayrı bir tanı olarak değil, otizm spektrum bozukluğu kapsamında değerlendirilen Asperger sendromunun belirtilerini erken fark etmek, bireyin eğitim ve sosyal yaşamını desteklemek açısından büyük önem taşıyor.
Asperger Sendromu Nedir?
Otizm Spektrum Bozukluğu kapsamında değerlendirilen Asperger sendromu, bireyin zeka gelişiminin ve dil becerilerinin genellikle normal ya da normalin üzerinde olmasına rağmen sosyal iletişim ve etkileşim alanlarında farklılıklar yaşadığı nörogelişimsel bir durumdur.
Eskiden bağımsız bir tanı olarak kullanılan Asperger sendromu, 2013 yılında yayımlanan tanı kriterleriyle birlikte artık "Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)" başlığı altında değerlendirilmektedir. Bununla birlikte toplumda ve günlük dilde "Asperger sendromu" ifadesi hâlâ yaygın şekilde kullanılmaktadır.
Uzmanlara göre Asperger sendromu bir hastalık değil, bireyin dünyayı algılama ve iletişim kurma biçimini etkileyen nörogelişimsel bir farklılıktır.
Asperger Sendromunun Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişebilse de en sık görülen özellikler şunlardır:
Sosyal ilişkiler kurmakta zorlanma
Göz teması kurmada isteksizlik veya sınırlılık
Karşılıklı sohbeti sürdürmekte güçlük yaşama
Jest, mimik ve beden dilini anlamakta zorlanma
Belirli konulara yoğun ilgi duyma ve bu konularda uzun süre konuşma
Günlük rutinlerin değişmesinden rahatsız olma
Tekrarlayan davranışlar veya alışkanlıklar geliştirme
Mecaz, ironi ve esprileri anlamakta güçlük çekme
Bazı ses, ışık, dokunma veya kokulara karşı aşırı hassasiyet
Yaşıtlarıyla arkadaşlık kurmakta zorlanma
Çocuklarda Hangi İşaretler Dikkat Çekiyor?
Uzmanlar, çocuklarda şu belirtilerin gözlenmesi halinde değerlendirme yapılmasını öneriyor:
Yaşıtlarıyla oyun oynamaya ilgi göstermemesi
Tek başına vakit geçirmeyi tercih etmesi
Aynı oyuncak veya konuya uzun süre odaklanması
Sosyal kuralları anlamakta zorlanması
Duygularını ifade etmekte güçlük yaşaması
Konuşma becerisi gelişmiş olsa bile karşılıklı iletişim kurmakta zorlanması
Yetişkinlerde Asperger Sendromu Belirtileri
Bazı bireyler çocukluk döneminde tanı almadan yetişkinliğe ulaşabilir. Yetişkinlerde görülebilen belirtiler arasında şunlar yer alır:
Sosyal ortamlarda kendini rahatsız hissetme
İnsanların duygu ve niyetlerini anlamakta zorlanma
İş veya günlük yaşamda değişikliklere uyum sağlamakta güçlük çekme
Belirli hobiler veya çalışma alanlarına aşırı odaklanma
Rutinlerin bozulmasına karşı yoğun stres yaşama
Asperger Sendromunun Nedeni Nedir?
Kesin nedeni bilinmemektedir. Araştırmalar, genetik faktörlerin önemli rol oynadığını gösterirken, beyin gelişimini etkileyen bazı biyolojik mekanizmaların da etkili olabileceği düşünülmektedir. Bilimsel çalışmalar, Asperger sendromunun kötü ebeveynlik, aşılar veya bireyin yetiştirilme biçiminden kaynaklanmadığını ortaya koymaktadır.
Tanı Nasıl Konulur?
Asperger sendromu için tek bir kan testi veya görüntüleme yöntemi bulunmamaktadır. Tanı; çocuk ve ergen psikiyatristleri, psikiyatristler, nörologlar ve klinik psikologlardan oluşan uzman ekiplerin gelişim öyküsü, davranış gözlemleri ve standart değerlendirme ölçekleriyle yapılmaktadır.
Erken tanı, bireyin ihtiyaçlarına uygun eğitim ve destek programlarının planlanmasını kolaylaştırmaktadır.
Tedavisi Var mı?
Asperger sendromunu tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmamaktadır. Ancak uygun destek programları sayesinde bireylerin yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilmektedir.
Destek sürecinde;
Sosyal beceri eğitimi
Konuşma ve iletişim terapileri
Psikolojik danışmanlık
Duyusal entegrasyon çalışmaları
Gerektiğinde eşlik eden kaygı veya dikkat sorunlarına yönelik tıbbi tedaviler uygulanabilir.
Erken Destek Büyük Önem Taşıyor
Uzmanlar, Asperger sendromunun erken dönemde fark edilmesinin eğitim, sosyal yaşam ve bağımsız yaşam becerileri açısından önemli avantajlar sağladığını belirtiyor. Ailelerin çocuklarında sosyal iletişimle ilgili farklılıklar gözlemlemesi halinde uzman değerlendirmesine başvurması öneriliyor.
