Dünyanın en önemli çağdaş sanat etkinlikleri arasında gösterilen Venedik Bienali, 61. Uluslararası Sanat Sergisi’nin açılışına günler kala siyasi tartışmaların odağına yerleşti. Bienal’in uluslararası jürisi, Rusya’nın yeniden katılımı ve İsrail’in pavyonu etrafında süren gerilimlerin ardından görevinden toplu olarak ayrıldı. La Biennale di Venezia, 30 Nisan’da yaptığı açıklamada, “In Minor Keys” başlıklı 61. Uluslararası Sanat Sergisi’nin uluslararası jüri üyelerinin istifalarının alındığını duyurdu. Sergi, 9 Mayıs-22 Kasım 2026 tarihleri arasında düzenlenecek.
Bienal’in beş kişilik uluslararası jürisinde Solange Farkas, Zoe Butt, Elvira Dyangani Ose, Marta Kuzma ve Giovanna Zapperi yer alıyordu. Jürinin, açılış günü Altın Aslan başta olmak üzere serginin önemli ödüllerini belirlemesi bekleniyordu. Ancak jüri, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde insanlığa karşı suçlarla ilişkilendirilen ülkelerden katılımcılara ödül verilmeyeceği yönündeki tutumunun ardından gelen tartışmaların gölgesinde istifa etti. Bu tutumun Rusya ve İsrail’in katılımını doğrudan etkilediği değerlendirildi
Rusya pavyonu tartışmanın merkezinde
Rusya’nın Venedik Bienali’ne dönüşü, 2022’de Ukrayna’ya yönelik savaşın başlamasından bu yana süren kültürel boykot tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Rus sanatçılar 2022’de katılımdan çekilmiş, Rusya 2024’te de kendi pavyonunda sergi sunmamıştı. Avrupa Komisyonu ise mart ayında, Rusya pavyonunun yeniden açılması halinde Bienal’e yönelik fonun askıya alınabileceğini ya da kesilebileceğini bildirmişti. Reuters’a göre Komisyon, Rusya’nın katılımına izin verilmesini “demokratik değerler, çeşitlilik ve ifade özgürlüğü” ilkeleriyle bağdaşmadığı gerekçesiyle eleştirdi.
İtalya Kültür Bakanı Alessandro Giuli de Rusya’nın katılımına karşı olduğunu açıklayarak serginin ön izleme etkinliklerine ve 9 Mayıs’taki açılışa katılmayacağını bildirdi. Buna karşın Bienal Başkanı Pietrangelo Buttafuoco, sanatın diyalog ve ifade özgürlüğü zemini olması gerektiğini savunarak, İtalya tarafından tanınan ülkelerin Bienal’e katılım başvurusu yapabileceği yönündeki kurumsal tutumu korudu.
İsrail’in katılımı da gündemde
Tartışmanın diğer başlığını ise İsrail’in katılımı oluşturdu. 2024’teki son sanat bienalinde İsrail pavyonu, Gazze’deki savaş nedeniyle sanatçı ve küratörlerin talebiyle açılmamıştı. Bu yıl İsrail’in yeniden yer alması, sanat çevrelerinde yeni boykot çağrılarını beraberinde getirdi. İsrail’i temsil eden sanatçı Belu-Simion Fainaru ise boykot ve ayrımcılığa karşı olduğunu belirterek sanatın kültürler arasında köprü kurması gerektiğini savundu.
Jürinin istifasının ardından Bienal yönetimi, ödül sürecinde değişikliğe gitti. AP’ye göre geleneksel jüri seçiminin yerine ziyaretçilerin oylarıyla iki ayrı ödül verilecek. “In Minor Keys” sergisinin en iyi katılımcısı ile en iyi ulusal katılım için belirlenen ödüllerin 22 Kasım’daki kapanış gününde açıklanması bekleniyor.
