İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin Tahran’ın şartlarını açıklarken, ABD’nin mevcut politikasını değiştirmemesi ve İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürmesi halinde boğazın güvenli bir geçiş güzergâhı haline gelmeyeceğini söyledi.
Bekayi, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını sona erdirmesini, ekonomik yaptırımların kaldırılmasını ve dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasını talep ettiklerini belirtti. İran yönetimi ayrıca, ABD ve İsrail’in yaklaşık beş aydır süren saldırılarının ülkede yol açtığı zararların tazmin edilmesini Hürmüz’ün yeniden açılması için öne sürdüğü koşullar arasında gösteriyor.
Bekayi, ABD tarafının “yasa dışı ve yıkıcı eylemlerini durdurması ve bunların sonuçlarını telafi etmesi gerektiğini” ifade etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de boğazda güvenliğin sağlanabilmesi için ABD’nin deniz ablukası dahil İran’a yönelik müdahalelerinin sona ermesi gerektiğini bildirdi.
Umman’la güzergâh haritasında anlaşma
İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nda kullanılacak yeni deniz güzergâhlarına ilişkin müzakereler de devam ediyor. Bekayi, görüşmelerin “sorunsuz ve yapıcı” ilerlediğini ve tarafların gemilerin kullanacağı güzergâhın haritası üzerinde anlaşmaya vardığını açıkladı.
Tarafların üzerinde çalıştığı düzenleme; gemilerin güvenli seyri, deniz hizmetleri, çevrenin korunması ve deniz suçlarıyla mücadele gibi başlıkları kapsıyor. Ortak açıklamaya ilişkin bazı teknik ve hukuki konuların ise henüz tamamlanmadığı bildirildi.
İran Dışişleri Bakanı Arakçi de hafta sonu yaptığı açıklamada Umman’la anlaşmanın “son aşamaya” geldiğini söylemiş, ancak bu anlaşmanın tek başına Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması anlamına gelmeyeceğinin altını çizmişti. Tahran, yeni güzergâhların ancak ABD’nin öne sürülen şartları yerine getirmesinin ardından kullanılabileceğini savunuyor.
Washington ile Tahran arasında tazminat restleşmesi
İran’ın tazminat talebine ABD Başkanı Donald Trump karşılık verdi. Trump, İran’ın savaş ve saldırılarda hayatını kaybeden veya yaralanan Amerikalılar için ABD’ye tazminat ödemesi gerektiğini söyleyerek bu talebin gelecekteki müzakerelere dahil edilmesi talimatını verdiğini açıkladı. Karşılıklı tazminat talepleri, Hürmüz konusunda anlaşma beklentilerini zayıflattı.
Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik deniz trafiğine de yansıyor. Reuters’ın gemi takip verilerine dayandırdığı haberine göre pazartesi günü boğazdan yalnızca 6 gemi geçti; son 10 günlük ortalama ise yaklaşık 11 gemiydi. Savaş öncesinde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte biri Hürmüz üzerinden gerçekleştiriliyordu.
İran’ın şartları ile Washington’ın karşı talepleri nedeniyle anlaşma beklentilerinin gerilemesi petrol fiyatlarını da yukarı taşıdı. Brent petrolün varil fiyatı salı günü yüzde 2’nin üzerinde yükselerek 90 dolara yaklaştı.
