Anadolu’nun geleneksel el sanatları arasında yer alan oyalar, taşıdıkları motifler ve anlamlarıyla kültürel mirasın önemli unsurlarından biri olmayı sürdürüyor. Erzurum’da kadınların el emeğiyle hazırladığı oyalar, Türkan Şoray Kirpiği, Kardelen, Limon, Muska, Dut, Lisvak, Merdiven, Çavuş Sırması, Tren Yolu ve Peynir gibi isimlerle dikkat çekiyor.
Erzurum oyalarında her motif farklı bir hikaye taşıyor
Şehir Tanıtım Uzmanı Canan Şimşek, oya motiflerinin her birinin farklı anlamlar içerdiğini belirtti.
Şimşek, Kardelen Oyası’nın Erzurum’un Karayazı ilçesine ait bir motif olduğunu ve güçlü kadını temsil ettiğini ifade etti. Muska motifinin ise dua okunarak yapılan ve koruyucu anlam taşıyan bir motif olarak kullanıldığını söyledi.
Erzurum’un farklı ilçelerinde yapılan dut oyalarının da birbirinden farklı özellikler taşıdığını belirten Şimşek, Tortum ve Olur ilçelerinde aynı motifin farklı şekillerde işlendiğini dile getirdi.
Oya motifleri günlük yaşamdan izler taşıyor
Şimşek, Erzurum’da limonlu çayın yaygın olması nedeniyle limon motifinin de oyalarda yer bulduğunu ifade etti.
Merdiven oyasının ise hayatın zıtlıklarını ve dünyayı temsil ettiğini belirten Şimşek, kadınların yaşadıkları coğrafyadan, günlük yaşamdan ve çevrelerinden etkilenerek motifler oluşturduğunu söyledi.
Yeşilçam etkisiyle ortaya çıkan Türkan Şoray Kirpiği Oyası’nın da bu örneklerden biri olduğunu kaydeden Şimşek, Çavuş Sırması motifindeki siyah boncukların askerleri temsil ettiğini, Peynir Oyası’nın ise yöresel yaşamdan esinlenerek oluşturulduğunu belirtti.
Oyalar kadınların duygularını yansıtan bir iletişim aracı oldu
Anadolu kültüründe önemli bir yere sahip olan oyalar, yalnızca süsleme amacıyla değil, aynı zamanda kadınların duygu ve düşüncelerini ifade etme aracı olarak da kullanıldı.
Genç kızların çeyizlerinde ve kadınların başörtülerinde yer alan oyalar; sevgi, özlem, öfke, kıskançlık ve hayalleri yansıtan motiflerle işlendi. Renk ve desenlerin taşıdığı anlamlar sayesinde oyalar zamanla bir iletişim aracı niteliği de kazandı.
Oya sanatı kültürel mirası yaşatıyor
İğne, mekik, şiş ve çeşitli yardımcı malzemeler kullanılarak hazırlanan oyalar; çember, yemeni, yazma ve giysilerin farklı bölümlerinde kullanılıyor.
Araştırmalarda oya adlarının sosyoloji, psikoloji, botanik, zooloji, dil bilimi ve tarih gibi birçok disiplinle bağlantılı olduğuna dikkat çekilirken, bu sanatın Anadolu kültürünün önemli unsurlarından biri olarak varlığını sürdürdüğü belirtiliyor.
