Arnavutluk’ta ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın yatırım şirketiyle bağlantılı lüks turizm projesine karşı protestolar sürüyor.
Ülkenin güneyindeki Vlora kentine bağlı Zvërnec bölgesinde başlayan eylemlerde, bölge sakinleri ve çevre aktivistleri proje için hazırlanan çalışma alanına girerek çevredeki metal çitleri kaldırdı. Protestocular, arazi düzenlemesi yapan iş makinelerinin ilerlemesini engelleyerek sahadaki çalışmaları fiilen durdurdu.
Sosyal medyada ve uluslararası haber kuruluşlarında yayımlanan görüntülerde, kalabalığın proje alanına doğru ilerlediği, çitlerin bir bölümünü söktüğü ve iş makinelerinin önünde toplandığı görüldü. Bazı gösterilerde protestocular ile özel güvenlik görevlileri ve polis arasında arbede yaşandı.
Protestocular çalışma sahasına girdi
Zvërnec’teki ilk protestolar, kumullar ve kıyı şeridinde arazi düzenleme faaliyetlerinin başlaması, iş makinelerinin bölgeye getirilmesi ve çalışma alanının çitlerle çevrilmesinin ardından düzenlendi.
Eylemciler, projenin inşaat izinleri ve çevresel değerlendirme süreçleri tamamlanmadan sahada çalışma başlatıldığını savundu. Bölge sakinleri, iş makinelerinin koruma altındaki kumullara ve kıyı bitki örtüsüne zarar verdiğini öne sürdü.
Protestocuların çalışma alanına girmesi üzerine faaliyetlere ara verildi. Göstericiler, makineler bölgeden çıkarılıncaya ve proje tamamen durduruluncaya kadar eylemlerini sürdüreceklerini açıkladı.
Proje tarafı ise yürütülen faaliyetlerin ana inşaat değil, saha hazırlığı ve inceleme çalışmaları olduğunu savunuyor. Bu nedenle alandaki faaliyetlerin hukuki niteliği ve gerekli izinlerin tamamlanıp tamamlanmadığı tartışması sürüyor.
Koruma alanı yakınındaki projeye tepki
Tepkilerin odağındaki yatırım planı, Arnavutluk açıklarındaki Sazan Adası ile Vjosa-Narta koruma alanına komşu Zvërnec kıyısında lüks turizm tesisleri kurulmasını öngörüyor.
Jared Kushner’ın kurucusu olduğu Affinity Partners ile bağlantılı yatırım kapsamında oteller, villalar, restoranlar, havuzlar ve yatlara yönelik tesisler yapılması planlanıyor.
Vjosa-Narta sulak alanı; flamingolar, tepeli pelikanlar, deniz kaplumbağaları ve Akdeniz fokları dahil çok sayıda tür için önemli yaşam alanları arasında bulunuyor. Çevre örgütleri, büyük ölçekli yapılaşmanın sulak alanı, kumulları ve kıyı ekosistemini geri dönüşü olmayacak biçimde etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Eylemlerde flamingo figürleri ve “Buldozerlerinizden daha güçlüyüz” yazılı pankartlar taşıyan protestocular, projenin bağımsız bir çevresel etki değerlendirmesine tabi tutulmasını talep ediyor.
Arazi mülkiyeti de tartışılıyor
Projeye yönelik itirazlar çevresel kaygılarla sınırlı değil. Zvërnec’te yaşayan bazı aileler, yatırım alanı içinde kalan arazilerin kendilerine ait olduğunu ve mülkiyet uyuşmazlıkları çözülmeden satış işlemleri yapıldığını ileri sürüyor.
Bölgedeki mülkiyet sorununun, komünist yönetim döneminde el konulan arazilerin eski sahiplerine iade edilmesi sürecindeki anlaşmazlıklara dayandığı belirtiliyor.
Arazi satışlarına ilişkin bazı işlemler Arnavutluk’taki yolsuzluk ve organize suçlarla mücadele savcılığının incelemesine konu oldu. Savcılık, yürüttüğü soruşturmanın Jared Kushner’ın şirketlerini doğrudan hedef almadığını açıkladı.
Kushner veya şirketinin arazi sahipliği anlaşmazlığında hukuka aykırı davrandığını gösteren kesinleşmiş bir bulgu bulunmuyor.
Eylemler Tiran’a yayıldı
Zvërnec’te başlayan protestolar kısa sürede başkent Tiran’a taşındı. Binlerce kişi, hükümet binalarının bulunduğu ana bulvarda toplanarak “Arnavutluk satılık değil” sloganı attı.
20 Haziran’da düzenlenen kitlesel gösteriye ülkenin farklı şehirlerinden ve yurt dışındaki Arnavut diasporasından on binlerce kişi katıldı. “Flamingo Devrimi” olarak adlandırılan hareket, zamanla yalnızca turizm projesine değil, hükümetin çevre, arazi ve büyük yatırım politikalarına yönelik daha geniş bir tepkiye dönüştü.
Göstericiler, doğal alanların kamuoyu bilgilendirilmeden yatırımcılara açıldığını, yerel halkın karar süreçlerinden dışlandığını ve kıyılara erişimin sınırlandırılacağını savunuyor.
Rama: Yatırım devam edecek
Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, protestocuların taleplerine rağmen projeyi savunmayı sürdürüyor.
Rama, yatırımın ülkenin turizm kapasitesini geliştireceğini, istihdam yaratacağını ve çevre mevzuatına uygun biçimde yürütüleceğini belirtti. Projenin durdurulmayacağını söyleyen Rama, çevresel zarar iddialarının abartıldığını savundu.
Yatırımcılar da projede uluslararası çevre standartlarının uygulanacağını ve hassas doğal alanların korunacağını bildiriyor.
Protestocular ise sahadaki çalışmalar tamamen durdurulmadan, proje izinleri kamuoyuna açıklanmadan ve bağımsız bir çevresel inceleme yapılmadan eylemlerine son vermeyeceklerini belirtiyor.
