Türkiye, Kanada, Arnavutluk, Belçika, Yunanistan, Letonya, Lüksemburg, Romanya ve Ukrayna, savunma sanayisinin üretim kapasitesini artırmak ve kritik güvenlik yatırımlarının finansmanını kolaylaştırmak amacıyla çok taraflı bir banka kurulması konusunda ortak irade açıkladı.
“Savunma, Güvenlik ve Dayanıklılık Bankası” adı verilen girişim, Ankara’da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi sırasında dokuz ülkenin liderleri tarafından yayımlanan ortak bildiriyle duyuruldu.
Bildiride, NATO müttefiklerinin savunma harcamalarını artırdığı, sanayi kapasitesini genişletmeye ve kritik savunma sistemlerinin üretimini hızlandırmaya çalıştığı bir dönemde kamu ve özel sektör kaynaklarının daha geniş ölçekte harekete geçirilmesine ihtiyaç duyulduğu belirtildi.
Sekiz NATO müttefiki ile NATO üyesi olmayan Ukrayna’nın yer aldığı banka, doğrudan NATO bünyesinde faaliyet gösteren bir kurum olmayacak. Kuruluş sürecinin tamamlanmasının ardından banka, katılımcı devletlerin sahip olduğu çok taraflı bir finans kuruluşu olarak çalışacak.
134 milyar dolarlık finansman hedefi
İngilizce adı “Defence, Security and Resilience Bank” olan bankanın, 100 milyar sterline, güncel karşılığıyla yaklaşık 134 milyar dolara kadar finansman kapasitesi oluşturması hedefleniyor.
Banka aracılığıyla üye ülkelere savunma, güvenlik ve dayanıklılık projeleri için uzun vadeli ve düşük maliyetli kredi sağlanması planlanıyor. Savunma sanayisinde faaliyet gösteren şirketlere kredi veren ticari bankalara garanti sunulması da öngörülüyor.
Bu modelle özellikle finansmana erişmekte zorlanan küçük ve orta ölçekli savunma şirketlerinin desteklenmesi, tedarik zincirlerindeki darboğazların giderilmesi ve savunma üretiminin daha kısa sürede artırılması amaçlanıyor.
Bankanın ayrıca üye ülkelerin ortak savunma alımlarını ve büyük ölçekli güvenlik yatırımlarını finanse edebilmesi planlanıyor. Kuruluşun yüksek kredi notu elde ederek uluslararası piyasalardan daha düşük maliyetle kaynak sağlaması hedefleniyor.
Merkezi Kanada’da olacak
Bankanın kuruluş sözleşmesine ilişkin çok taraflı görüşmeler daha önce Kanada’nın Montreal kentinde tamamlandı. Katılımcı ülkeler, gerekli onay süreçlerinin sonuçlanması halinde bankanın genel merkezinin Kanada’da bulunması konusunda uzlaştı.
Dokuz ülkenin ortak bildirisinde, Montreal’de müzakere edilen kuruluş sözleşmesinin bankanın hayata geçirilmesi için gerekli zemini oluşturduğu ifade edildi.
Bundan sonraki aşamada ülkelerin kuruluş planını kendi iç hukuklarına göre onaylaması ve bankanın yönetim, sermaye ve çalışma yapısına ilişkin işlemleri tamamlaması bekleniyor. Sürecin planlandığı şekilde ilerlemesi halinde bankanın 2027 yılı içinde faaliyete başlaması öngörülüyor.
Yeni ülkelerin katılımına açık olacak
Kanada’nın öncülük ettiği girişimin yeni ülkelerin katılımına açık olacağı bildirildi. Bankanın ulusal ve çok taraflı mevcut savunma finansmanı araçlarının yerine geçmesi değil, bu mekanizmaları tamamlaması hedefleniyor.
Bankanın kurulması fikri, artan savunma harcamalarının kamu bütçeleri üzerindeki yükünün hafifletilmesi ve özel sermayenin savunma sektörüne daha fazla yönlendirilmesi amacıyla eski NATO yetkilileri, askerî uzmanlar ve finans sektörü temsilcileri tarafından gündeme getirilmişti.
Türkiye’nin kurucu ülkeler arasında yer aldığı girişimin, Türk savunma sanayisi şirketlerinin uzun vadeli finansmana erişimi ve ortak üretim projelerine katılımı bakımından yeni olanaklar oluşturması bekleniyor. Türkiye’nin bankadaki mali katkısı, oy hakkı ve yararlanabileceği finansman miktarı ise kuruluş sözleşmesinin onaylanmasının ardından netleşecek.