Bitlis’te Nemrut Dağı ve çevresinde yürütülen bilimsel araştırmalar, bölgenin tarih öncesi dönemlerden itibaren önemli bir obsidyen üretim ve dağıtım merkezi olduğunu ortaya koydu. Çalışmalarda 5 mağara ve kaya altı sığınağı, 43 obsidyen işleme atölyesi ile 3 obsidyen kaynağı tespit edildi.
Bitlis Eren Üniversitesi tarafından, Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle yürütülen “Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis İli Obsidyen Ocakları, Yol Güzergâhları ve Konaklama Yerlerinin Belirlenmesi Projesi” kapsamında Nemrut Dağı ve çevresinde yüzey araştırması yapıldı. Proje yürütücüsü Doç. Dr. Yunus Çiftçi ve ekibinin çalışmalarında, bölgede uzun süreli insan faaliyetine işaret eden çok sayıda arkeolojik buluntu belirlendi.
Araştırmalarda çekirdekler, dilgiler, el baltaları, kesici ve delici aletler ile ok uçları gibi farklı türlerde obsidyen eserler kayda geçirildi. Arazide toplanan 2 bin 300 obsidyen buluntusundan yaklaşık 1500’ünün incelendiği, tasnif ve analiz çalışmalarının ise sürdüğü bildirildi.
Kullanım geçmişi MÖ 40 bine uzanıyor
Bulgular, Nemrut Dağı obsidyeninin Üst Paleolitik Çağ’dan Tunç Çağları’na kadar uzanan geniş bir zaman diliminde kullanıldığını gösteriyor. Araştırmacılar, obsidyen atölyelerinde elde edilen verilerin yaklaşık MÖ 40.000 ile MÖ 4.000 arasına yayılan uzun bir kullanım sürecine işaret ettiğini belirtiyor.
Bilim insanlarına göre bölgedeki obsidyen kaynakları, yalnızca yerel üretim açısından değil, tarih öncesi ticaret ağları bakımından da önem taşıyor. Nemrut obsidyeninin zaman içinde ticari değer kazandığı; Levant, Mezopotamya, Zagroslar, Anadolu ve Kıbrıs’a kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayıldığı değerlendiriliyor.
Mazik Mağarası tescile sunuldu
Araştırmalar sırasında mağara ve kaya altı sığınakları da kayıt altına alındı. Bu alanlar arasında öne çıkan Mazik Mağarası’nın tescile sunulduğu belirtildi. Mağarada obsidyen alet ve yongaların yanı sıra Tunç, Demir ve Orta Çağ’a ait izlerin de bulunduğu ifade edildi.
Proje kapsamında 2026 ve 2027 yıllarında Süphan Dağı çevresinde yeni çalışmalar yürütülmesi planlanıyor. Bu araştırmalarla obsidyen kaynaklarının kullanımı, yol güzergâhları ve tarih öncesi yerleşim ilişkilerinin daha ayrıntılı biçimde ortaya konulması hedefleniyor.
