İran, küresel enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğine ilişkin yeni bir yasal düzenleme üzerinde çalışıyor.
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu, “Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'nde Güvenlik ve Sürdürülebilir Kalkınmanın Sağlanmasına Yönelik Stratejik Eylem” adıyla hazırlanan kanun teklifinin genel çerçevesini 9 Ağustos'taki toplantısında kabul etti. Komisyon Sözcüsü Hasan Kaşıkavi, teklifin toplantıya katılan üyelerin tamamının desteğiyle, karşı oy olmadan kabul edildiğini bildirdi.
Teklif henüz yasalaşmış değil. Düzenlemenin maddeleri ilgili Meclis komisyonlarında incelenmeye devam ederken, sürecin tamamlanması için teklifin İran Meclisi Genel Kurulunda da kabul edilmesi gerekiyor. Meclisin İçişleri ve Konseyler Komisyonu da teklifin ilk beş maddesini inceleyerek ABD, İsrail ve Tahran'ın “düşman” olarak nitelendirdiği diğer ülkelere ait araç ve ekipmanların geçişine yönelik kısıtlamaları içeren bir hükmü kabul etti.
Askeri ve ticari gemilere izin şartı
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, düzenlemenin Hürmüz Boğazı üzerindeki İran kontrolünü yasal zeminde güçlendirmeyi amaçladığını söyledi.
Azizi'nin verdiği bilgiye göre, Tahran'ın “düşman” kabul ettiği ülkelere ait gemilerin İran'ın izni olmadan Basra Körfezi'ne girmesine izin verilmeyecek. Düzenlemenin silahlı gemiler ile su üstü ve denizaltı unsurlarının yanı sıra İran'a karşı eylemlerde bulunduğu değerlendirilen ülkelere bağlı ticari gemileri de kapsaması öngörülüyor.
İran Dışişleri Bakanlığı da Meclisteki çalışmaların hükümetten bağımsız yürütülmediğini bildirdi. Bakanlık Sözcüsü İsmail Bekayi, Hürmüz'deki geçişlerin yönetimine ilişkin teklifin incelenmeye devam ettiğini, Dışişleri Bakanlığının da sürece katılarak görüşlerini Meclise ilettiğini açıkladı.
Ön taslakta yüzde 20'ye kadar ceza
Düzenlemenin 6 Ağustos'ta kamuoyuna yansıyan ön metninde ABD ve İsrail'in yanı sıra İran'ın “düşman” olarak sınıflandırdığı ülke ve kuruluşlarla bağlantılı gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişinin yasaklanması öngörülüyordu.
Reuters'ın İran'ın yarı resmî Fars Haber Ajansı'na dayandırdığı habere göre, söz konusu ön metinde kuralları ihlal eden gemilere taşıdıkları yükün değerinin yüzde 20'sine kadar para cezası uygulanması da yer alıyordu. O aşamada İranlı yetkililer metnin uzmanlar tarafından incelendiğini ve nihai şeklinin henüz verilmediğini belirtmişti.
Bu nedenle yüzde 20'lik ceza hükmünün teklifin nihai halinde aynen korunup korunmayacağı henüz kesinleşmiş değil.
Hürmüz'deki trafik savaş öncesinin çok altında
Düzenleme, Hürmüz Boğazı'nda aylardır devam eden ciddi deniz trafiği ve enerji sevkiyatı kesintilerinin sürdüğü bir dönemde gündeme geldi. ABD Enerji Enformasyon İdaresinin (EIA) ağustos ayı verilerine göre boğazdan geçen ham petrol ve diğer sıvı yakıt miktarı, çatışma öncesinde 2025'in son çeyreğinde günlük ortalama 21,6 milyon varilken 2026'nın ikinci çeyreğinde 4,9 milyon varile geriledi.
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ise Hürmüz'de seyrüsefer özgürlüğünün uluslararası deniz hukukunun temel ilkelerinden biri olduğunu vurguluyor. Boğazdaki mevcut trafik ayırma düzeni 1968'den bu yana İran ve Umman tarafından koordineli biçimde yürütülüyor.
