Fransa’da öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, bakımsız eğitim kurumları ve ağır ders programlarına tepki gösteren lise öğrencilerinin yaklaşık 10 gün önce başlattığı eylemler ülke geneline yayıldı. Eğitim Bakanlığına göre bugün öğle saatleri itibarıyla 564 lise eylem veya aksamalardan etkilenirken, yaklaşık 400 lise güvenlik gerekçesiyle kapalı tutuldu ve bugün düzenlenen protestolarda en az 600 kişi gözaltına alındı.
Başkent Paris bölgesindeki bazı liselerin girişlerinin bloke edilmesiyle başlayan hareket, kısa sürede birçok kente yayıldı. Öğrenciler gelmeyen öğretmenlerin yerine yenilerinin görevlendirilmesini, sınıflardaki öğrenci sayısının azaltılmasını, personel eksikliklerinin giderilmesini ve eğitime daha fazla kaynak ayrılmasını talep ediyor.
Fransa’daki lise eylemleri üniversitelere yayıldı
Hareketin büyümesi, kamu çalışanlarının 29 Eylül’de ülke çapında düzenlediği protestolarla aynı döneme denk geldi. Öğretmenlerin de katıldığı protestoda kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklar ve çalışma şartları gündeme gelirken aynı gün çok sayıda lisede öğrenciler de eylem yaptı. Lise hareketi sonraki günlerde üniversitelere kadar ulaştı.
Paris, Lyon, Lille, Aix-Marseille, Rouen, Brest, Poitiers, Reims ve Dijon’un da aralarında bulunduğu birçok kentte üniversite öğrencileri eylemlere katıldı. Üniversite öğrencilerinin taleplerinde yoksulluk, yükseköğretime ayrılan kaynakların azlığı ve eğitim şartlarının iyileştirilmesi öne çıktı.
Fransa’daki eylemlerde şiddet olayları yaşandı
Strasbourg’da polis göz yaşartıcı gaz kullanırken, Marsilya’da güvenlik güçlerine havai fişekler atıldı. Liseliler çok sayıda bisiklet ve çöp konteyneri ile bir otobüsü ateşe verdi. Bugünkü protestolarda en az 600 kişi gözaltına alınırken, dün yaşanan şiddet olaylarında ülke genelinde 949 kişi gözaltına alınmış, 305 polis, jandarma ve itfaiyeci yaralanmıştı.
Île-de-France Bölge Yönetimi, bugün bölgede 55 lisede şiddet, çatışma veya hasar kaydedildiğini açıkladı. Hareketin başlangıcından bu yana bölgede yaklaşık 50 okulun giriş veya güvenlik bölümünün tamamen ya da kısmen zarar gördüğü, maddi hasarın yaklaşık 1 milyon euroya ulaştığı bildirildi.
Meaux kentindeki Henri-Moissan Lisesi ile Paris’teki Roger-Verlomme, Gaston-Bachelard ve Léonard-de-Vinci liselerinde bugün yangınlar çıktı. Gaston-Bachelard Meslek Lisesi’nde ateşe verilen bisiklet ve çöp konteynerlerindeki alevler okulun girişine sıçrarken Rennes’de de çöp konteynerleri ateşe verildi.
Fransa’da yaklaşık 400 lise kapalı tutuldu
Eğitim Bakanı Edouard Geffray, yaklaşık 400 lisenin güvenlik gerekçesiyle kapalı tutulduğunu, birçok okulda ise eğitime uzaktan devam edildiğini açıkladı. Geffray, yaşanan şiddet olaylarının öğrencilerin başlangıçtaki taleplerinden ayrılması gerektiğini belirterek birçok okul müdürünün saldırganların kendi öğrencileri olmadığını kendisine aktardığını söyledi.
Öğrencilerin başlangıçtaki taleplerini “meşru” olarak nitelendiren Geffray, şiddet yanlısı grupların daha sonra eylemlere dahil olduğunu savundu. Velilere çocuklarını sokaktaki eylemlerden uzak tutmaları çağrısında bulunan Geffray, “Sokakta çocuklar tehlikede” diyerek ailelerden çocuklarına okul blokajlarına katılmamalarını söylemelerini istedi.
Fransa’daki protestolar denizaşırı bölgelere ulaştı
Protestolar Fransa’nın denizaşırı bölgelerine de yayıldı. La Réunion’da öğrenciler öğretmen ve personel eksikliği ile eğitim şartlarına karşı bazı liselerin girişlerini bloke ederken, yerel eğitim yönetimi öğrenci temsilcileriyle görüşmelere başladı.
Polisin bazı öğrencilere yönelik müdahaleleri de soruşturma konusu oldu. Fransa Ulusal Polisi Genel Müfettişliği, farklı kentlerdeki polis müdahalelerine ilişkin 3 soruşturma başlattı. Uluslararası Af Örgütü, Fransa güvenlik güçlerine güç kullanımında ölçülülük çağrısı yaparken gösteriler sırasında gerçekleştirilen şiddet eylemlerini de kınadı.
Fransa’daki eğitim tartışmasına PISA sonuçları da eklendi
Öğrencilerin öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, personel yetersizliği ve okul binalarının durumuna yönelik tepkileri sürerken, eylül ayında yayımlanan PISA 2025 sonuçlarında Fransız öğrencilerin matematik ve okuduğunu anlama performansı bir önceki araştırmaya göre geriledi. Matematik, okuma ve fen bilimlerindeki sonuçlar ülkenin PISA ölçümlerinde bugüne kadar kaydedilen en düşük seviyeler arasında yer alırken Fransa, son değerlendirmede üç temel alanda da Türkiye’nin gerisinde kaldı.
Fransa Yüksek Strateji ve Planlama Komiserliğinin ağustos ayında yayımladığı raporda da Fransız öğrencilerin uluslararası karşılaştırmalardaki genel seviyesinin “ortalama”, matematik ve fen bilimlerindeki performansının ise “zayıf” olduğu belirtildi. Raporda matematik ve yazım becerilerinde son 30 yılda gerileme yaşandığına dikkat çekilirken, sosyal kökenin öğrenci başarısındaki etkisi ve eğitimde fırsat eşitsizliği de sorunlar arasında gösterildi.
Fransa’daki lise eylemlerine öğretmenlerden destek geldi
SNES-FSU, SNUEP-FSU ve SNEP-FSU, personel eksikliği, bakımsız okul binaları, kalabalık sınıflar ve ağır ders programlarına ilişkin öğrenci taleplerinin eğitim çalışanlarının uzun süredir dile getirdiği sorunlarla örtüştüğünü açıkladı. Sendikalar, “Biz de 35 kişilik sınıflar istemiyoruz. Biz de yeterli sayıda personel ve gelmeyen meslektaşlarımızın yerine öğretmen görevlendirilmesini talep ediyoruz” ifadelerini kullandı.
Bazı veli örgütleri de öğrencilere destek verdi. FCPE’nin bazı bölgesel teşkilatları öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar ve okul şartlarına ilişkin sorunların veliler tarafından da uzun süredir dile getirildiğini belirtirken, öğrencilerin kendilerini güvenli şekilde ifade edebilmeleri gerektiğini açıkladı. Örgütler, şiddete ve kamu malına zarar verilmesine karşı olduklarını da vurguladı.
Fransa hükümeti öğrenci temsilcileriyle görüşüyor
Eğitim Bakanı Geffray bugün öğrenci örgütleri, veli dernekleri ve eğitim sendikalarının temsilcileriyle görüşerek taleplerini dinledi. “Gençlerimizin dinlendiklerini hissetmeye ihtiyaçları var” diyen Geffray, görüşmelerin somut sonuçlara dönüşmesini istediğini söyledi.
Hükümet, 2027 bütçesinde yer alan tartışmalı bir eğitim düzenlemesinden de vazgeçti. Burs almayan öğrencilerden BTS olarak bilinen lise sonrası 2 yıllık mesleki yükseköğretim programları ile yükseköğretime hazırlık sınıflarına kayıt sırasında ücret alınmasını öngören düzenlemenin uygulanmayacağı açıklandı.
Dün açıklanan 2027 bütçe tasarısında ise eğitim bütçesinin yüzde 1,7 artışla 65,53 milyar euroya çıkarılması öngörülüyor. Artışın enflasyonun altında kalacağı tahmin ediliyor.
Macron Fransa’daki öğrenci eylemlerini değerlendirdi
Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 30 Eylül’de İspanya ziyareti sırasında yaptığı açıklamada, “Gençlerimizin yaşayabileceği kaygıları ve bazen öfkeyi duyuyor ve anlıyorum” dedi. Gençlerin meşru tartışmaları ve kaygıları olabileceğini belirten Macron, “Ancak bu tartışmaların ve bu kaygıların hiçbiri şiddeti meşrulaştırmaz” ifadelerini kullandı.
Macron, siyasi aktörlere de çağrıda bulunarak, “Siyasi sorumlular korkuları körüklemek ve en kötüsünün yapılmasına yol açmak için orada değiller” dedi. Öğretmenlere, ailelere ve güvenlik güçlerine desteğini dile getiren Macron, polis müdahalelerinde kuralların ihlal edildiği durumların da soruşturulması gerektiğini belirtti.
Başbakan Sebastien Lecornu ise şiddet olaylarının artmasının ardından bakanlıklar arası kriz toplantısına başkanlık etti. Hükümet bazı liselerin çevresindeki güvenlik önlemlerini artırırken, güvenlik gerekçesiyle kapatılan okulların çevresinde gösterilere izin verilmemesi kararlaştırıldı.
Adalet Bakanı Gerald Darmanin de şiddet olaylarında maddi zarara neden olan reşit olmayanların ebeveynlerinin mali sorumluluğunun işletilmesini istedi. Darmanin, kamu malına zarar veren çocukların neden olduğu zararın ailelerinden tahsil edilmesi gerektiğini savundu.
Fransa’daki eylemler sürerken Belçika’da öğrenciler sokağa çıktı
Fransa’daki protestolar sürerken Belçika’nın Liege kentinde de lise öğrencileri okullarını bloke etmeye başladı. Öğrenciler daha küçük sınıflar, yeterli sayıda öğretmen, eğitime daha fazla kaynak ayrılması ve öğrenci ile velilerin karar süreçlerinde daha fazla dinlenmesini talep etti.
Bazı eylemlerde yaşanan olayların ardından 6 kişi gözaltına alınırken Liege’deki çok sayıda lise bugün güvenlik gerekçesiyle kapalı tutuldu. Eylemlerin Liege dışındaki bazı kentlere de yayıldığı bildirildi.
Belçika’daki hareket Fransa’daki eylemlerle aynı dönemde yaşansa da ülkedeki eğitim protestoları daha önce başlamıştı. Belçika’nın Fransızca konuşulan Wallonie-Bruxelles Federasyonu’nda öğretmenler aylardır eğitim reformları ve tasarruf tedbirlerine karşı eylemler düzenliyor. Öğrencilerin son eylemleri ülkede devam eden eğitim tartışmalarına yeni bir boyut kazandırdı.
Öğrenci hareketiyle doğrudan bağlantısı bulunmayan çiftçi protestoları da aynı dönemde devam ediyor. Coordination Rurale üyesi çiftçiler Paris yakınlarındaki Guyancourt’da traktörlerle vergi merkezinin önüne gelerek gübre, saman ve odun atıkları dökerken, Montauban’da çiftçiler kuraklık, ürün kayıpları ve mali sorunlara dikkat çekmek amacıyla eylem düzenledi.
Fransa’daki öğrenci hareketinden 6 Ekim çağrısı
Öğrenci örgütleri 6 Ekim Salı günü lise ve üniversitelerde yeni eylemler düzenlenmesi çağrısında bulundu. SNES-FSU’nun bazı bölgesel teşkilatları da eğitim çalışanlarına aynı gün greve çıkarak öğrencilerin yanında bulunma çağrısı yaptı.
Fransa’nın bütün sektörlerini kapsayan yeni bir genel grev çağrısı şu aşamada bulunmuyor. Ancak lise öğrencileriyle başlayan harekete üniversite öğrencilerinin katılması, öğretmen sendikalarının bazı teşkilatlarının greve çağırması ve veli örgütlerinin öğrencilerin eğitim şartlarına ilişkin taleplerine destek vermesiyle hareket eğitim sektörü içinde genişliyor.
