ABD’den Türkiye’ye getirilen Zeugma kökenli mozaik paneli, Gaziantep’teki Zeugma Mozaik Müzesi’nde ait olduğu bölüme yerleştirildi. MS 2’nci ve 3’üncü yüzyıllara tarihlenen eser için 14 Temmuz’da Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un katılımıyla tören düzenlendi.
Panelin, merkezinde kamuoyunda “Çingene Kızı” olarak bilinen Maenad tasvirinin yer aldığı büyük taban mozaiğiyle bağlantılı olduğu bilimsel incelemeler sonucunda belirlendi. Eserin renkleri, geometrik bordürleri, kompozisyon özellikleri ile kesilme ve sökülme izlerinin Zeugma’daki mozaikle önemli benzerlikler taşıdığı tespit edildi.
Yeniden müzayedeye çıkınca iade süreci başladı
Panelin söz konusu kompozisyona ait olabileceğine ilişkin ilk değerlendirmeler, Grenoble Alpes Üniversitesinden Dr. Djamila Fellague’ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay’ın bilimsel çalışmalarıyla ortaya konuldu.
Kültür ve Turizm Bakanlığının incelemelerinde eserin daha önce satıldığı ancak alıcısına ulaşılamadığı belirlendi. Bakanlık uzmanlarının uluslararası müzayedeleri takibi sırasında panelin yeniden satışa çıkarıldığının tespit edilmesi üzerine ABD makamları nezdindeki girişimler yenilendi.
ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Biriminin yürüttüğü sürecin tamamlanmasının ardından panel, Türkiye’nin Chicago Başkonsolosluğuna teslim edildi. Turkish Cargo tarafından Türkiye’ye getirilen eser, gerekli işlemler için Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine götürüldü ve daha sonra Gaziantep’e nakledildi. İadenin uluslararası iş birliğiyle ve kamu kaynağı kullanılmadan gerçekleştirildiği açıklandı.
Daha önce 12 panel iade edilmişti
Aynı taban mozaiğine ait 12 panel, ABD’deki Bowling Green State Üniversitesinden 2018 yılında Türkiye’ye getirilmiş ve Zeugma Mozaik Müzesi’nde sergilenmeye başlanmıştı. Panellerin Fırat taşları kullanılarak hazırlanan replikaları ise 2022’de üniversiteye gönderilmişti.
Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy, 13’üncü panelin müze koleksiyonuna katılmasının Zeugma mozaiklerinin daha bütüncül biçimde incelenmesine ve kompozisyonun tarihî bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sağlayacağını belirtti.
Bakanlık verilerine göre, 2002’den bu yana yurt dışından Türkiye’ye 13 bin 454 kültür varlığının iadesi sağlandı. Bu eserlerin 9 bin 139’unun son sekiz yılda ülkeye getirildiği bildirildi.
