Avrupa Birliği’nde yapay zekâ sistemleri ve bu sistemlerle üretilen içeriklere yönelik yeni şeffaflık kuralları yürürlüğe girdi. AB Yapay Zekâ Yasası’nın 50’nci maddesi kapsamında getirilen yükümlülükler, 2 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başladı.
Yeni düzenlemeyle sohbet robotları, yapay zekâ asistanları ve insanlarla doğrudan iletişim kuran diğer sistemlerin, kullanıcıya bir insanla değil yapay zekâyla etkileşimde bulunduğunu açıkça bildirmesi zorunlu hâle getirildi. Bu bilgilendirmenin, yapay zekâ kullanıldığı açıkça anlaşılmıyorsa ilk etkileşimin başında yapılması gerekiyor.
Yapay içeriklere dijital işaret konulacak
Ses, görüntü, video veya metin üreten yapay zekâ sistemlerini geliştiren şirketler, ortaya çıkan içeriklerin yapay zekâ tarafından üretildiğinin veya değiştirildiğinin tespit edilebilmesini sağlayacak makine tarafından okunabilir dijital işaretler kullanacak.
Bu yükümlülük, yalnızca kullanıcıların görebileceği bir “yapay zekâ ile üretildi” ibaresinden oluşmayacak. İçeriğin kaynağının dijital araçlar ve çevrim içi platformlar tarafından doğrulanabilmesine imkân sağlayan teknik işaretlerin de içeriğe eklenmesi gerekecek. Standart düzenleme, yazım düzeltmesi veya içeriğin anlamını esaslı biçimde değiştirmeyen yardımcı işlemler ise bu yükümlülüğün dışında tutulabilecek.
Deepfake içeriklere görünür etiket
Gerçek kişileri, olayları, mekânları veya nesneleri taklit ederek gerçekmiş izlenimi veren yapay zekâ üretimi ya da değiştirilmiş ses, görüntü ve videoların açık biçimde etiketlenmesi gerekecek.
Deepfake olarak değerlendirilen içeriklerde yalnızca içeriğe yerleştirilen teknik veya görünmez dijital işaret yeterli olmayacak. Kullanıcının herhangi bir özel araca ihtiyaç duymadan görebileceği veya duyabileceği açık bir bilgilendirme yapılması zorunlu olacak.
Kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla yayımlanan ve siyaset, kamu güvenliği, sağlık, ekonomi, çevre veya bilim gibi kamu yararını ilgilendiren konulara ilişkin yapay zekâ üretimi metinler de etiketlenecek. Ancak uzman kişiler tarafından esaslı biçimde incelenen, editoryal kontrolden geçirilen ve yayımlanmasından bir kişi veya kurumun hukuken sorumlu olduğu metinlerde etiket zorunluluğu uygulanmayacak. Yalnızca imla veya dil bilgisi kontrolü yapılması ise editoryal inceleme sayılmayacak.
Kişisel kullanıma sınırlı istisna
Yapay zekâ sistemlerini yalnızca kişisel ve mesleki olmayan amaçlarla kullanan kişiler, düzenlemede “uygulayıcı” olarak kabul edilmiyor. Bu nedenle bir kişinin herhangi bir ekonomik veya mesleki faaliyet kapsamında olmadan ürettiği içerikler, kullanıcıya yönelik etiketleme yükümlülüğünün dışında kalabilecek.
Buna karşılık düzenli ekonomik kazanç sağlayan sosyal medya faaliyetleri, ticari içerikler, mesleki kullanım ve serbest çalışma kapsamında üretilen paylaşımlar kişisel kullanım istisnası kapsamında değerlendirilmeyecek.
Sanatsal, yaratıcı, hiciv veya kurgu niteliği açık olan deepfake içerikler ise bütünüyle muaf tutulmayacak. Bu tür çalışmalarda açıklama yükümlülüğü, eserin gösterimini veya izleyicinin eserden yararlanmasını engellemeyecek uygun bir yöntemle yerine getirilebilecek.
Mevcut sistemlere 2 Aralık’a kadar süre
2 Ağustos 2026’dan sonra AB pazarına sunulan yapay zekâ sistemleri yeni kurallara doğrudan uymak zorunda olacak. Bu tarihten önce piyasaya çıkarılan üretken yapay zekâ sistemlerine ise yalnızca yapay içeriklerin makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmesi yükümlülüğü bakımından 2 Aralık 2026’ya kadar geçiş süresi tanındı.
Diğer şeffaflık hükümleri için genel bir dört aylık erteleme bulunmuyor. Ayrıca 2 Ağustos’tan önce üretilen deepfake içeriklerin geriye dönük olarak etiketlenmesi zorunlu olmayacak ancak AB Komisyonu bu içeriklerin de mümkün olduğunda işaretlenmesini tavsiye ediyor.
Cironun yüzde 3’üne kadar ceza
Şeffaflık hükümlerini ihlal eden şirketlere 15 milyon avroya veya bir önceki mali yıldaki toplam küresel cirolarının yüzde 3’üne kadar idari para cezası verilebilecek. Şirketler bakımından bu iki tutardan yüksek olanı esas alınabilecek.
Küçük ve orta ölçekli işletmeler ile girişimlerde ise şirketin büyüklüğü, ekonomik gücü ve ihlalin ağırlığı dikkate alınarak orantılılık ilkesi uygulanacak. Kuralların denetimi üye ülkelerin piyasa gözetimi makamları, AB Yapay Zekâ Ofisi ve ilgili durumlarda Avrupa Veri Koruma Denetçisi tarafından yürütülecek.
