2026 Nobel Kimya Ödülü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkileri ve otokatalizi keşfetmeleri nedeniyle Fransız kimyager Henri Kagan ile Japon kimyager Kenso Soai’ye verildi. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından Stockholm’de açıklanan ödül kapsamında iki bilim insanı, 12 milyon İsveç kronu tutarındaki para ödülünü eşit olarak paylaşacak.
Paris-Sud Üniversitesi’nden Kagan ile Tokyo Bilim Üniversitesi’nden Soai’nin çalışmaları, kimyasal tepkimelerin bir molekülün birbirinin ayna görüntüsü olan iki biçiminden birini nasıl üretebildiğinin ortaya konulmasını sağladı. Akademi, keşiflerin ilaç üretiminde kullanılacak tepkimeleri tasarlayan kimyagerler açısından belirleyici olduğunu kaydetti.
Nobel Kimya Ödülü kiral moleküller üzerine çalışmalara verildi
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, “Bu yılki ödül, kimyanın bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçmesini sağlamakla ilgili. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Kimya Ödülü’nü, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkileri ve otokatalizi keşfetmeleri nedeniyle Henri Kagan ve Kenso Soai’ye vermeye karar verdi” dedi.
Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke ise birçok molekülün birbirinin ayna görüntüsü olan ancak aynı olmayan iki farklı biçimde bulunabildiğini anlattı. Yunancada “el” anlamına gelen kelimeden türetilen “kiral” adı verilen bu moleküllerin ilaçlarda da kullanıldığını belirten Linke, bir biçimin tedavi edici etki gösterirken diğerinin etkisiz veya bazı durumlarda zararlı olabileceğini söyledi.
Kagan ve Soai homokiralite bilmecesine yanıt getirdi
Linke, ödül sahiplerinin başka kiral moleküller kullanmadan yalnızca bir ayna görüntüsünü oluşturan kimyasal tepkimenin geliştirilmesini sağladığını belirtti. Bunun, milyarlarca yıl önce yaşamın kiralitesini ortaya çıkaran süreçlerden bu yana ilk kez gerçekleştiğini ifade etti.
Linke, “Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz seneyi aşkın zamandır çözülemeyen bir kimya bilmecesine yanıt getirdi. Homokiralite kendiliğinden nasıl ortaya çıkabilir? Geliştirdikleri kimyasal tepkimeler olağanüstü” dedi.
Kenso Soai’nin deneyinden adını alan kimyasal tepkime ise “Soai tepkimesi” olarak biliniyor.
Nobel Kimya Ödülü’nün 12 milyon kronunu paylaşacaklar
Japon kimyager Soai, ödülün açıklanmasının ardından basın toplantısına telefonla bağlandı. Haberi alışveriş yaptığı sırada aldığını anlatan Soai, “Bu, hayatımın en heyecan verici günü. Bu ödülü Profesör Henri Kagan ile paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyorum” ifadelerini kullandı.
1930 Fransa doğumlu Kagan, Fransa’nın Orsay kentindeki Paris-Sud Üniversitesinde, 1950 Japonya doğumlu Soai ise Tokyo Bilim Üniversitesinde çalışmalarını sürdürüyor. İki bilim insanı 12 milyon İsveç kronu, yaklaşık 1 milyon euro tutarındaki para ödülünü eşit olarak paylaşacak.
Nobel Kimya Ödülü sezonun üçüncü ödülü oldu
Kimya Ödülü, bu yılki Nobel ödülleri sezonunun üçüncü ödülü olarak açıklandı. Bir gün önce duyurulan Nobel Fizik Ödülü, Güney Kutbu’nda uzaydan gelen atom altı parçacıkların tespitindeki öncü çalışmaları nedeniyle Belçikalı Francis Halzen’e verilmişti.
Bilim, edebiyat ve barış alanlarındaki Nobel ödülleri, 19’uncu asırda başta dinamit olmak üzere askeri alanda kullanımı olan buluşlardan servet elde eden İsveçli iş insanı Alfred Nobel’in vasiyetiyle oluşturuldu ve 1901’den bu yana veriliyor. Nobel Ekonomi Ödülü ise 1968’de 300. yılını kutlayan İsveç Merkez Bankasının Nobel Vakfına yaptığı bağışla kuruldu.
