Türkiye’nin hassas ekosistemlerini, endemik türlerini ve nesli tehlike altındaki canlıların yaşam alanlarını belirlemek amacıyla hazırlanan Önemli Doğa Alanları (ÖDA) envanterinin güncellenmesi için yürütülen çalışmada ilk sonuçlar açıklandı.
Doğa Derneği koordinasyonunda 2023’te başlatılan çalışmanın ilk Ulusal Koordinasyon Çalıştayı Ankara’da gerçekleştirildi. Çalıştaya 12 sivil toplum kuruluşundan temsilciler, 11 üniversiteden akademisyenler ile Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı üç genel müdürlüğün uzmanları katıldı. Toplantıda elde edilen verilerin doğa koruma politikalarına nasıl aktarılacağı ve tehdit altındaki alanların korunmasında nasıl kullanılacağı ele alındı.
İki yıllık çalışmada 7 bin 144 konum belirlendi
İki yıl boyunca 12 uzman tarafından yürütülen veri derleme çalışmasının ilk aşamasında bitkilerden kuşlara, iç su balıklarından yumuşakçalara kadar dokuz canlı grubunda 7 bin 144 önemli konum tespit edildi.
Verilere göre 2 bin 333 bitki türü ve varyetesi için 3 bin 794, 875 yumuşakça türü için 2 bin 83, 122 iç su balığı türü için 381 ve 42 kuş türü için 256 nokta belirlendi. Kelebekler, memeliler, amfibi ve sürüngenler ile kızböceği ve yusufçuklara ilişkin kayıtlar da çalışmaya dahil edildi.
7 bin 144 rakamı, Türkiye’de 7 bin 144 yeni Önemli Doğa Alanı belirlendiği anlamına gelmiyor. Bunlar, türlerin dağılımına ilişkin analizlerde ortaya çıkan önemli konumları ifade ediyor. Bu veriler, çalışmanın ilerleyen aşamalarında korunması öncelikli alanların belirlenmesi ve sınırlarının güncellenmesi için bilimsel altlık oluşturacak.
İlk envanterde 305 alan belirlenmişti
Türkiye’nin ilk kapsamlı ÖDA envanteri 2006’da yayımlanmış; bitkiler, kızböcekleri, kelebekler, iç su balıkları, çift yaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve memelilere ilişkin veriler kullanılarak 305 Önemli Doğa Alanı tanımlanmıştı. ÖDA yaklaşımı daha sonra geliştirilerek 2016’da Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından küresel ölçekte öncelikli alanların belirlenmesinde kullanılan uluslararası standartlardan biri haline getirildi.
Yeni çalışmada ise mevcut canlı gruplarına yumuşakçalar da eklendi. Uzmanlar, süreç boyunca endemik, nesli tehlike altında veya sınırlı yayılışa sahip türlerin yaşam alanlarını güncel verilerle haritalandırmayı sürdürecek.
Envanter çevrimiçi sisteme taşınacak
Çalışmanın 2029’da tamamlanması hedefleniyor. Doğa Derneği Koruma Programı Koordinatörü Dr. Şafak Arslan, güncellemenin ardından ÖDA envanterinin yalnızca basılı ve sabit bir kaynak olmaktan çıkarılarak anlık olarak güncellenebilen çevrimiçi bir sisteme dönüştürülmesinin planlandığını bildirdi.
Güncel verilerin ulusal doğa koruma politikalarına aktarılması ve uluslararası standartlarla uyumlu biçimde değerlendirilmesi amacıyla bir ÖDA Ulusal Koordinasyon Grubu oluşturulması da hedefler arasında yer alıyor.
