Türkiye'nin sürdürülebilir yatırımları sınıflandıracak yeni sistemi yürürlüğe girdi. Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği, 24 Eylül tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı. Düzenleme; şirketlerin hangi faaliyetlerinin çevresel açıdan sürdürülebilir kabul edileceğinden bankaların ve diğer finans kuruluşlarının yapacağı raporlamaya kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Türkiye Yeşil Taksonomisi yürürlüğe girdi
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği, 24 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yeni sistem, bir yatırımın veya ekonomik faaliyetin hangi şartlarda çevresel açıdan sürdürülebilir sayılacağını ortak kriterlere bağlayacak. Düzenlemenin amaçları arasında sürdürülebilir yatırımlara finansman akışını artırmak ve şirketlerin gerçekte karşılamadıkları çevre standartlarını karşılıyormuş gibi göstermelerinin önüne geçmek de bulunuyor.
Yönetmelikte bu tür yanıltıcı reklam, pazarlama, halkla ilişkiler veya finansman uygulamaları “yeşile boyama” olarak tanımlandı.
Bir faaliyetin “yeşil” sayılması için üç şart aranacak
Türkiye Yeşil Taksonomisi'nde bir ekonomik faaliyetin kapsamda bulunması tek başına çevresel açıdan sürdürülebilir kabul edilmesi için yeterli olmayacak. Bir faaliyetin “uyumlu ekonomik faaliyet” sayılabilmesi için üç şartın birlikte yerine getirilmesi gerekecek. Faaliyet çevresel hedeflerden en az birine önemli ölçüde katkı sağlayacak, diğer çevresel hedeflerden hiçbirine önemli zarar vermeyecek ve asgari sosyal koruma önlemlerine uyacak.
Yönetmelikte altı temel çevresel hedef belirlendi. Bunlar sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum, su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanılması ve korunması, döngüsel ekonomiye geçiş, kirliliğin önlenmesi ve kontrolü ile biyoçeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması ve restorasyonu olacak. Faaliyetlerin bu şartları karşılayıp karşılamadığını belirleyecek teknik tarama kriterleri ise İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından hazırlanacak ve yayımlanacak.
Enerjiden ulaştırmaya kadar çok sayıda faaliyet listede
Yönetmeliğin ekinde Türkiye Yeşil Taksonomisi kapsamına giren ekonomik faaliyetler de ayrıntılı şekilde sıralandı. Liste yalnızca yenilenebilir enerji yatırımlarından oluşmuyor.
Ormancılık, çevre koruma ve restorasyon, imalat, enerji, su ve atık yönetimi, ulaştırma, inşaat ve emlak, tarım, turizm, bilgi ve iletişim, finans ve sigorta gibi farklı alanlardaki faaliyetler sistemin içinde yer alıyor.
Güneş ve rüzgar enerjisinden elektrik depolamaya, elektrikli araç şarj istasyonlarından demiryolu taşımacılığına, yeni bina inşasından bina yenilemeye kadar çok sayıda faaliyet listede bulunuyor. Döngüsel ekonomiye geçiş kapsamında plastik ambalaj üretimi, atıkların ayrıştırılması, bina onarımı, ikinci el ürünlerin yeniden kullanımı ve onarım hizmetleri gibi faaliyetler de yer alıyor.
Kömür kullanılan üretim faaliyetleri sürdürülebilir sayılmayacak
Yönetmelik, fosil yakıtlar konusunda da önemli bir sınır getirdi. Teknik tarama kriterleri hazırlanırken katı fosil yakıt kullanılan üretim faaliyetleri çevresel açıdan sürdürülebilir ekonomik faaliyet olarak değerlendirilmeyecek.
Diğer faaliyetlerde ise kısa ve uzun vadeli çevresel etkiler dikkate alınacak. Karbon ayak izi, yaşam döngüsü, bilimsel kanıtlar, piyasa yapısı ve yatırım akışları teknik kriterlerin hazırlanmasında göz önünde bulundurulacak. Kriterler mümkün olduğunca ölçülebilir olacak. Güncelleme yapılması halinde yeni kriterler her yıl 15 Aralık'a kadar yayımlanacak ve takip eden yıldan itibaren uygulanacak.
Şirketlerin hasılat ve yatırımları da ölçülecek
Yeni sistem şirketlerin yalnızca hangi faaliyetleri yürüttüğüne bakmayacak. Taksonomiye uygun veya uyumlu faaliyetlerin şirketin mali yapısı içindeki ağırlığı da hesaplanabilecek. Anahtar performans göstergeleri arasında taksonomiye uygun veya uyumlu ürün ve hizmetlerden elde edilen hasılatın yanı sıra yatırım harcamaları ve işletme giderlerinin oranları bulunuyor.
Kapsamdaki ekonomik faaliyetlerden en az birini yürüten kurum, kuruluş ve işletmeler, İklim Değişikliği Başkanlığının yayımlayacağı şablonlara göre raporlama yapabilecek. Bir ekonomik faaliyetten kaynaklanan hasılatın, yatırım harcamalarının veya işletme giderlerinin toplam içindeki payının yüzde 10'un altında kalması halinde ise ilgili göstergenin rapora dahil edilmemesine imkan tanınıyor.
Bankalar ve finans kuruluşları için raporlama zorunluluğu geliyor
Yönetmeliğin şirketler açısından en önemli bölümlerinden biri finans sektörüne ilişkin hükümler oldu. Bankalar, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri ile sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri taksonomi raporlaması yapmakla yükümlü olacak.
Finans kuruluşlarının kullanacağı göstergeler de faaliyet alanına göre değişecek. Bankaların faaliyetlerinin çevresel sürdürülebilirliği ve çevresel hedeflere katkısı ölçülürken yatırım ve portföy şirketleri ile sigorta ve emeklilik kuruluşları için de kendi faaliyetlerine uygun oranlar hesaplanacak.
Finans kuruluşları ayrıca kendi raporlamalarında ihtiyaç duydukları bilgiler için taksonomi kapsamındaki şirketlerden raporlama yapmalarını talep edebilecek. Bankaların raporlama esaslarını BDDK, sermaye piyasası kuruluşlarının esaslarını SPK, sigorta ve emeklilik şirketlerinin esaslarını ise SEDDK belirleyecek.
Zorunlu raporlama için 2029'a kadar geçiş süresi verildi
Yönetmelik 24 Eylül'de yürürlüğe girse de finans kuruluşlarının zorunlu raporlaması hemen başlamayacak.
Bankalar, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri 1 Ocak 2029'a kadar taksonomi raporlaması yapmak zorunda olmayacak.
Böylece finans sektörüne yeni sisteme hazırlanması için geçiş dönemi tanındı. Raporlama başladıktan sonra raporlar, ilgili mali dönemin bitimini takip eden altıncı ayın sonunda sisteme yüklenecek.
Raporlar çevrimiçi sisteme yüklenecek
Türkiye Yeşil Taksonomisi için ayrıca Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi kurulacak. Taksonomi kapsamındaki işlemler bu sistem üzerinden yürütülecek.
Sisteme yüklenen taksonomi raporlarının kamuoyuna açık olması esas olacak. Şirketlerin rapor dışında sisteme yüklediği bilgi ve belgeler ise izinleri dahilinde üçüncü taraflarla paylaşılabilecek.
Raporlamaya ilişkin bildirim, bilgi ve belge yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi halinde İklim Kanunu'ndaki hükümler doğrultusunda idari para cezası uygulanabilecek.
“Yeşile boyama” da ilk kez açık biçimde tanımlandı
Yeni düzenlemenin dikkat çeken bölümlerinden biri de şirketlerin çevreci olduklarına ilişkin kullandıkları ifadelerle ilgili.
Yönetmelik, bir ürün veya hizmet çevresel hedeflere önemli katkı sağlamadığı, diğer hedeflere zarar verdiği ya da gerekli sosyal koruma şartlarını karşılamadığı halde bunun aksi yönünde algı oluşturulmasını “yeşile boyama” olarak tanımlıyor.
Bu tanım reklam ve pazarlamayla sınırlı tutulmadı. Halkla ilişkiler ve finansman yöntemlerinin aldatıcı şekilde kullanılması da aynı kapsamda değerlendirildi.
Türkiye Yeşil Taksonomisi böylece yalnızca çevresel faaliyetlerin listesini oluşturan bir sistem olmayacak. Şirketlerin yatırımlarının, harcamalarının ve faaliyetlerinin hangi bölümünün belirlenen sürdürülebilirlik kriterlerini gerçekten karşıladığının ölçülmesi de sistemin temel parçalarından biri olacak.
