ABD Başkanı Donald Trump’ın “önemli bir dönüm noktası” olarak duyurduğu Gazze yol haritası, taraflar arasındaki temel anlaşmazlığı henüz ortadan kaldırmadı.
ABD öncülüğündeki Barış Kurulu tarafından yayımlanan 15 maddelik metin, Trump’ın daha önce açıkladığı 20 maddelik Gazze planının ikinci aşamasının nasıl uygulanacağını düzenliyor. Yol haritası; silahlı grupların ağır silahlarının devreden çıkarılması, Gazze yönetiminin Filistinli teknokratlara bırakılması, uluslararası bir gücün konuşlandırılması ve İsrail ordusunun bölgeden aşamalı çekilmesini hedefliyor.
Uygulama için 14 günlük takvim hazırlanacak
Metne göre yol haritasının bütün taraflarca onaylanmasının ardından 14 gün içinde ayrıntılı uygulama takvimi ve denetim mekanizmaları hazırlanacak. Sürecin bir sonraki aşamasına geçilebilmesi için önceki aşamadaki yükümlülüklerin yerine getirildiğinin Uluslararası Doğrulama Komitesi tarafından teyit edilmesi gerekecek.
Taraflardan, 2025’te Mısır’ın Şarm eş-Şeyh kentinde varılan ateşkes kapsamında kalan yükümlülüklerini tamamlamaları ve askerî faaliyetleri durdurmaları isteniyor. Ancak yol haritasının uygulanmasına henüz başlanmış değil.
Gazze’nin yönetimi teknokrat komiteye bırakılacak
Planın siyasi ve idari ayağında, Gazze’deki sivil yönetim ile güvenlik sorumluluklarının Hamas ve diğer gruplardan alınarak Gazze Yönetimi Ulusal Komitesine devredilmesi öngörülüyor.
Filistinli teknokratlardan oluşan komite, kamu hizmetlerinin sürdürülmesi, kamu varlıklarının korunması, mali işlerin denetlenmesi ve yeniden inşa hazırlıklarından sorumlu olacak. Hamas ile diğer Filistinli grupların geçiş döneminde komitenin çalışmalarına müdahale etmemesi öngörülüyor.
Gazze’nin “Tek Otorite, Tek Kanun, Tek Silah” ilkesiyle yönetilmesi planlanıyor. Yeni eğitilecek Filistinli polisler güvenlik incelemesinden geçirilecek, polis teşkilatının silahları da teknokrat komitenin denetimine bırakılacak.
Hamas, 6 Temmuz’da Gazze’deki fiilî hükümet yapısını feshettiğini ve idari sorumluluğu teknokratlardan oluşan komiteye devretmeye hazır olduğunu açıklamıştı. İsrail ise Hamas’ın silahlarını elinde tuttuğu sürece yönetim üzerindeki etkisini sürdüreceğini savunarak bu adımı yeterli bulmamıştı.
Ağır silahlar ve tüneller kullanım dışı bırakılacak
Yol haritasının en tartışmalı bölümünü Hamas ve diğer silahlı grupların sahip olduğu silahların geleceği oluşturuyor.
Metne göre ağır silahlar, mühimmat depoları, silah üretim tesisleri ve tüneller aşamalı ve süreli bir programla kullanım dışı bırakılacak. Silahlar İsrail’e veya Filistinli olmayan başka bir tarafa teslim edilmeyecek; Gazze Yönetimi Ulusal Komitesinin denetiminde depolanacak.
Kişisel silahlar Filistin yasaları kapsamında kayıt ve ruhsata bağlanacak. Silahlı grupların mensuplarının yeni polis ve güvenlik birimlerine alınmasına izin verilmeyecek. Süreç, uluslararası doğrulama komitesi tarafından denetlenecek.
İsrail’in çekilmesi silah sürecine bağlandı
İsrail ordusunun Gazze’den çekilmesi, ağır silahların devreden çıkarılması ve teknokrat komitenin bölgede denetim sağlamasıyla eş zamanlı yürütülecek.
Gazze’de geçici olarak konuşlandırılması planlanan Uluslararası İstikrar Gücü, İsrail askerleri ile Filistin yönetimindeki bölgeler arasında ayrım oluşturacak. Güç ayrıca ateşkesi izleyecek, Filistin polisini eğitecek ve insani yardımların ulaştırılmasına destek verecek. Gazze içindeki asayiş olaylarından ise Filistinli teknokrat komite sorumlu olacak.
Hamas’ın kabulü İsrail’in adımlarına bağlı
Hamas, Associated Press’e yaptığı açıklamada yol haritasını kabul ettiğini bildirdi. Ancak örgüt, silahların depolanmasına yönelik sürecin İsrail’in saldırıları durdurması, askerlerini çekmesi ve Gazze’ye giren insani yardımı artırmasının ardından başlayabileceğini savunuyor.
Hamas yetkilileri “silahsızlanma” ifadesini kullanmaktan kaçınırken silahların İsrail’e değil, Filistinlilerin yönetimindeki komiteye bırakılacağını vurguluyor. Hamas müzakere heyetinden Gazi Hamad da İsrail yükümlülüklerini yerine getirmezse anlaşmanın uygulanmayacağını söyledi.
İsrail hükümetinden resmi onay yok
Trump, İsrail yönetiminin plandan memnun olduğunu ve Washington ile Tel Aviv arasında anlayış birliği bulunduğunu savundu. Ancak İsrail hükümeti yol haritasını kamuoyu önünde resmen onaylamadı.
İsrailli yetkililer, Hamas “gerçek anlamda silahsızlandırılmadan” ordunun Gazze’deki mevcut mevzilerinden çekilmeyeceğini belirtiyor. İsrail ayrıca silahların Gazze dışına çıkarılmasını isterken yol haritası silahların Filistinli komitenin denetiminde Gazze’de depolanmasını öngörüyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu plan hakkında kamuoyuna açık bir değerlendirme yapmadı. Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir metni kabul edilemez olarak nitelendirirken Enerji Bakanı Eli Cohen de Gazze’ye yönelik askerî faaliyetleri durduran bir anlaşma bulunmadığını söyledi.
Saldırılar planın ardından da sürdü
Trump’ın anlaşma açıklamasına rağmen İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırıları hafta sonunda devam etti. Filistinli sağlık yetkililerine göre 2 Ağustos’ta Gazze’nin farklı bölgelerinde düzenlenen saldırılarda en az dokuz kişi hayatını kaybetti.
İsrail ordusu bazı saldırılarda Hamas mensuplarını hedef aldığını açıklarken Netanyahu hükümetinin güvenlik kabinesinde yer alan Eli Cohen, Hamas’ın silah bırakacağına inanmadığını söyledi.
Bu tablo, 15 maddelik metnin tarafların üzerinde tam olarak uzlaştığı ve uygulamaya koyduğu nihai bir barış anlaşması olmadığını gösteriyor. Sürecin önündeki temel sorun, Hamas’ın İsrail’in önce çekilmesini istemesi; İsrail’in ise çekilmeyi Hamas’ın silahlarının devreden çıkarılması şartına bağlaması olarak öne çıkıyor.
