Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının azaltılması amacıyla yeni bir yönetmelik hazırlıyor. Sıfır Atık Hareketi kapsamında yürütülen çalışmayla plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar ile genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) gıda ve içecek kapları gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzına son verilmesi planlanıyor.
Tek kullanımlık plastik ürünlerin çevreye etkisi
Bilimsel tespitlere göre dünya genelinde üretilen plastiklerin yaklaşık yüzde 40’ını tek kullanımlık plastik ürünler oluşturuyor. Yetersiz atık yönetimi uygulamaları nedeniyle bu ürünlerin önemli bir bölümü doğaya karışıyor. Bilimsel çalışmalara göre deniz çöplerinin yaklaşık yüzde 80’i tek kullanımlık plastik ürünler ve plastik içeren balıkçılık ekipmanlarından oluşuyor. Doğada uzun yıllar yok olmayan plastik atıkların doğal yaşam üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla birçok ülke yeni politikalar geliştiriyor.
Sıfır Atık kapsamında yeni adım atılıyor
Sıfır Atık Hareketi kapsamında Depozito Yönetim Sistemi’ni 81 ile yayarak plastik, cam ve alüminyum içecek kaplarının geri dönüşümünü artırmayı hedefleyen Bakanlık, yeni düzenlemeyle tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını sona erdirmeyi planlıyor. Bu ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi alternatiflerin kullanılması öngörülüyor. Bakanlık tarafından yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda yürütülen yönetmelik hazırlıkları tamamlanma aşamasına geldi.
Tek kullanımlık plastik ürünlerin bazıları piyasadan çekilecek
Edinilen bilgilere göre ilk etapta plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden gıda kapları, içecek kapları ve içecek bardakları ile tamamen plastikten üretilmiş gıda kapları, içecek karıştırıcıları, pamuklu çubuklar ve pipetlerin piyasaya arzı sona erdirilecek. Bu ürünlerin yerine vatandaşların cam, porselen, ahşap ve karton gibi alternatiflere yönlendirilmesi planlanıyor.
Bazı ürünlerde kısıtlama ve işaretleme uygulanacak
İlerleyen süreçte ise kısmen plastikten üretilmiş içecek bardakları ve gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havlularının tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme gibi tedbirlerin hayata geçirilmesi hedefleniyor.
Tek kullanımlık plastik ürünlerin azaltılmasıyla emisyon düşecek
Bakanlığın hazırladığı taslak yönetmeliğin önümüzdeki günlerde sektör temsilcileri ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının görüşüne sunulması bekleniyor. Yönetmeliğin uygulanmasıyla yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımının engellenmesi ve yaklaşık 1,5 milyar lira atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi öngörülüyor. Yönetmeliğin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi planlanıyor.
TÜİK araştırması tek kullanımlık plastiklere bakışı ortaya koydu
Yeni yönetmelik hazırlıkları kapsamında Türkiye İstatistik Kurumu ile yapılan araştırmada vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumları incelendi. Araştırmaya göre bireylerin yüzde 77,65’i günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı desteklerken, yüzde 9,99’u desteklemedi. Katılımcıların yüzde 72,52’si bu ürünleri daha az satın almayı desteklediğini belirtirken, yüzde 11,68’i desteklemediğini ifade etti.
Araştırmada bireylerin yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak gibi bazı tek kullanımlık plastiklerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulduğunu belirtti. Yüzde 60,02’si ise bu ürünlerin kullanımının kaldırılmasını faydalı bulduğunu ifade etti. Ayrıca katılımcıların yüzde 78,71’i tek kullanımlık plastik ürünlerin kısıtlanması halinde kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif ürünlerin kullanımını desteklediğini, yüzde 80,12’si ise metal, porselen ve seramik gibi çok kez kullanılabilen ürünlerin tercih edilmesini desteklediğini belirtti.
