Sağlık Terimleri

Diller tarih boyunca insanların sosyal ve kültürel gelişmelerine bağlı olarak ortaya çıkmıştır.  Bütün diller toplumsal, kültürel ve coğrafi farklılıktan dolayı birbirinden değişik özelliklere sahiptir. Dilbilimin ilke ve bulgularından yararlanarak değişik alanlarda bildirişimi daha iyi ve elverişli koşullarda gerçekleştirmeye katkıda bulunmayı, çeşitli durumlarda ortaya çıkan bildirişimsel gereksinimleri karşılamayı amaçlayan dilbilim, dilin güncel ihtiyaçlarına yönelik inceleme ve araştırmaları içerir.

Diller tarih boyunca insanların sosyal ve kültürel gelişmelerine bağlı olarak ortaya çıkmıştır.  Bütün diller toplumsal, kültürel ve coğrafi farklılıktan dolayı birbirinden değişik özelliklere sahiptir. Dilbilimin ilke ve bulgularından yararlanarak değişik alanlarda bildirişimi daha iyi ve elverişli koşullarda gerçekleştirmeye katkıda bulunmayı, çeşitli durumlarda ortaya çıkan bildirişimsel gereksinimleri karşılamayı amaçlayan dilbilim, dilin güncel ihtiyaçlarına yönelik inceleme ve araştırmaları içerir. Dilin düzenlenmesi ilgili çalışmalarda dilin yenilenmesi, güncelleştirilmesi, varsıllaştırılmasını önem kazanmaktadır. Terim ve terim bilimsel yaklaşımlar da birçok ülkede ve ülkemizde dilbilimsel uygulamanın en önemli boyutunu oluşturmaktadır. Uygulamalı dilbilim, anadilin yabancı diller karşısında korunması, fen bilimleri ile toplumsal ve ekinsel alanlarda doğal olarak kullanılan dil dizgelerinin bireylerce edinilmesini sağlayan bir araç niteliği taşımaktadır.

 

Dil, yaşayan bir varlıktır. Bilim ve teknolojideki gelişmeler, toplumun eğilimlerini, ihtiyaçlarını değiştirmektedir. Yeni iletişim teknolojileri, yeni bilimsel gelişmeler bir yandan yeni terimlere ihtiyacı artırırken aynı zamanda çağdaş toplumun yeni eğilimlerle, yeni sorunlarla karşı karşıya kalması ile daha önce aşina olmadığımız sözcükler, terimler, kavramlar söz dağarcığımıza eklenmeye başlıyor. Sözlüklerde yer alan kimi terimlerin anlamları yeniden tanımlanırken, kimi sözcüklerin de yazım biçimi değişiyor. Sözlüklerin ve yazım kılavuzlarının günün gereksinimlerine göre güncellenmesi önem kazanıyor.

Türk Dil Kurumu tarafından sağlık alanındaki terimlerin Türkçe karşılıkları konusunda önemli çalışmalar yapıldı ve Halk Dilinde Sağlık Deyişleri Sözlüğü, Kriminal Terimleri Sözlüğü, Hemşirelik Terimleri Sözlüğü, İlaç ve Eczacılık Terimleri Sözlüğü, Biyoloji Terimleri Sözlüğü, Kimya Terimleri Sözlüğü, Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü adlı sözlükler yayımlandı.

Korona Virüs salgını nedeniyle doktor, akademisyen ve tüm sağlık çalışanlarının sıkça kullanmaya bağladığı yeni sözcüklere basın yayın organlarımızda da çok sık karşılaşmaya başladık. Çoğunluğu yabancı kökenli olan sağlık terimlerinin öz Türkçe karşılıklarını her zaman olduğu gibi halkımız kolay yoldan bulabilmektedir. Yabancı kökenli ve telaffuzu zor olan bir sözü, kolay anlaşılır bir biçimde anadiline uygun seslendiren halkın ağzındaki bu yeni karşılıkların âdeta sözlükçülere yol gösterdiğini görüyoruz. Son 4 aydır salgın hastalık günleri ya da “Korona Günleri” diye adlandırdığımız bugünlerde sağlık terimleri günlük yaşamımızın en önemli parçası hâline geldi. Bu sözcükler neredeyse günlük dildeki sözlerin yerini aldı. Güncel sağlık terimleri sözlüklerini hazırlayan bilim adamları ve akademisyenlere çok daha büyük işler düşmektedir. Biz de günlük yaşamda özellikle sağlık alanında büyük bir özveri ile hizmet veren “Korona Virüs Bilim Kurulu Üyeleri”, hastanelerdeki doktor ve sağlık çalışanlarımızın da dilinde sıklıkla telaffuz edilen terimlerin Türkçe karşılıklarının kullanılmasına özen gösterilmesi gerektiğine dikkat çekmek istiyoruz.

Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlüğü’ndeki yabancı kökenli bazı sağlık terimlerin Türkçe karşılıklarını şöyle:

dezenfektan (Fr. ): mikrop kırma özelliği olan madde.

dezenfekte (Fr.) : mikroptan temizlenmiş.

enfeksiyon (Fr.) : Organizmada hastalığa yol açan mikrop, virüs, parazit vb. etkenlerin genel veya yerel gelişmesi, yayılması.

enflamasyon (Fr.) : Yangı.

entübe (Fr.) : solunum aygıtına (tüpe) bağlı olma durumu. (Fransızca intubé)

entübasyon kabini (Fr.) : Entübe hastaların sağaltım gördüğü yalıtılmış oda.

epidemi (Fr.) : Salgın.

            epidemik (Fr.) : Salgın hastalıkla ilgili.

epidemiyoloji (Fr.) : Salgın hastalıkları inceleyen hekimlik dalı.

Epidemiyolojik (Fr.)  : Epidemiyoloji ile ilgili.

Hidrofil (Fr.) : Sucul

hijyen (Fr.) : 1. Sağlık bilgisi. 2. Sağlık koruma, hıfzıssıhha. 3. Sağlığa zarar verecek ortamlardan korunmak için yapılacak uygulamalar ve alınan temizlik önlemlerinin tümü.

hijyenik (Fr.) : Sağlıklı, temiz, sağlık kurallarına uygun.

hijyeniklik (Fr. ): Hijyenik olma durumu.

immünoloji (Fr.) : Bağışıklık bilimi.

immünolojik (Fr.): Bağışıklık, bilimsel.

izolasyon (Fr.) : Yalıtım.

karantina (İtalyanca quarantina, “kırk gün” demek.) : Bulaşıcı bir hastalığın yayılmasını önlemek için belli bir bölgenin denetim altında tutulup giriş çıkışların engellenmesi biçimindeki sağlık önlemi. Hastalıklı kişiyle temas etmiş olanların kuluçka dönemi süresi kadar toplumdan ayrı tutulması.

mutasyon (Fr.) : Değişinim.

pandemi  (Fr.) : Küresel salgın.

semptom (Fr.) : Belirti.

sürveyan (Fr.) : Gözetmen, gözetici.

vaka (Ar.): Olay, hadise

virüs: Hastalık yapıcı, bakteriden daha küçük, yaşamak için bir başka hücrenin içine girmek zorunda olan ve ancak elektron mikroskobunda görülebilen parazit.

Sözlüklerde bulunmayıp Türkçe ve yabancı kökenli kelimelerin bir araya gerilerek “sörf yapmak” örneğinde görüldüğü gibi dilimizin yapısına uymayan sözlerden biri de son günlerde sıkça kullanılan; peak yapmak.

Türkçede “en yüksek değere ulaşmak”  anlamıyla karşılanabilen yabancı kökenli “peak” sözü; kuşların gökyüzünün tepelerinde uçmaları anlamında dilimize girmiş olup yanlış telaffuz edilmektedir. Bu sözün sonuna “yapmak” fiili eklenerek ikinci bir yazım yanlışı yapılmaktadır.

“sosyal izolasyon” kavramı son günlerde sıkça kullanılmaktadır. Fransızca “isolement social” sözünden gelen bu birleşik sözün karşılığının “toplumsal yalıtım” veya “sosyal yalıtım”  biçiminde kullanılması Türkçemizin kurallarına uygun olacaktır

“sosyal mesafe”; son günlerde sıkça söylenen “fiziksel mesafe” anlamında bir birleşik sözdür.

“Temaslı” sözü de tıpkı bu sözler gibi yanlış yazılan ve söylenen sözlerden biri. Neredeyse “mıknatıslı” demek kadar sıradan bir söz gibi sıkça kullanılmakla birlikte dilimize yakışmayan bir sözdür. Korona virüs hastalığın yakalanmış bir kişi ile kişiyle temas etmiş olan kişiyi tanımlamak için bu sözün yerine “hasta ile yakınlaşmış kişi” denilebilir.

Sağlık alanınsa son günlerde günlük konuşma ve yazı diline hızla yerleşen yabancı kökenli sağlık terimlerine ve kolayca telaffuz için Türkçe söyleyişe uydurulan terim, birleşik söz ve sıfatlara Türkologlarımız elbette en kısa zamanda Türkçe karşılıklar bulacaklardır. Ancak o zamana kadar bu sözleri yanlış kullandığımızı görmek için sık sık TDK yayını “Türkçe Sözlük” ve “Yazım Kılavuzuna” başvurmalıyız.

 

 

0 0 0 0 0 0
YORUMLAR

En az 10 karakter gerekli

Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.

Sıradaki haber:

Gıda teröristleri

sf TÜRKİYE'DE KORONAVİRÜS
347.493

VAKA

304.003

İYİLEŞME

9.296

ÖLÜM

43.490

AKTİF VAKA

sf DÜNYA'DA KORONAVİRÜS
39.885.071

VAKA

27.419.930

İYİLEŞME

1.112.558

ÖLÜM

12.465.141

AKTİF VAKA

  • KOÇ
  • BOĞA
  • İKİZLER
  • YENGEÇ
  • KOÇ BURCU

    Resmi kurumlarla yarım kalan işleriniz varsa bugün tamamlanması için sizlere haber verebilirler. Sab

    Devamı

    BOĞA BURCU

    Geçmişi bitirmek adına yeni güne yeni bir başlangıçla başlayabilirsiniz. Aldığınız karar yüklerinizd

    Devamı

    İKİZLER BURCU

    Geçmiş ilişkinizden haber alabilirsiniz. Sizleri etkilemek isteyen kişilere karşı dikkatli olmalısın

    Devamı

    YENGEÇ BURCU

    Ortaklı işlerinizde yeni bir sektör deneyimi ile karşı karşıya olabilirsiniz. Yeterli bilgi sahibi o

    Devamı
  • ASLAN
  • BAŞAK
  • TERAZİ
  • AKREP
  • ASLAN BURCU

    Çalışma hayatınız oldukça yorucu olabilir. Yapılması gereken projeler yetersiz ekipman sorunlar sizl

    Devamı

    BAŞAK BURCU

    Kariyerinizde bir dönüm noktasında olabilirsiniz. Kaderiniz sizleri farklı bir noktaya doğru taşırke

    Devamı

    TERAZİ BURCU

    Ailenizle olan sorunlarınız geride kalıyor artık. Üzdünüz üzüldünüz geçmişte bırakarak eski sıcak gü

    Devamı

    AKREP BURCU

    Çalışma ortamınızda arkadaşlarınız arasında gerginlikler yaşanabilir. Sizler gözlem yaparak süreci u

    Devamı
  • YAY
  • OĞLAK
  • KOVA
  • BALIK
  • YAY BURCU

    Finansal sorunlarınızı geride bırakmak için yeni adımlar atabilirsiniz. Aldığınız destek ile birlikt

    Devamı

    OĞLAK BURCU

    Geçmişe bağlı hayatınız sizleri yaşamınızda zorluyor olabilir. Anılarınız zihninizi meşgul etse de i

    Devamı

    KOVA BURCU

    Kendinizi sıkışmış hissettikçe nefes almakta zorlanıyor olabilirsiniz. Zamanın çözemediği hiçbir dur

    Devamı

    BALIK BURCU

    Kardeşleriniz arasında ki gerginlikleri çözmek için duygusal birtakım organizasyonlar planlıyor olab

    Devamı
Yazarlar
Video
Galeri
Güçlü Anadolu Gazetesi'e üye olun

Zaten üye misiniz ? Buraya tıklayarak Üye girişi sağlayabilirsiniz.

Güçlü Anadolu Gazetesi'e giriş yapın

Henüz üye değil misiniz ? Buraya tıklayarak Üye olabilirsiniz.