Gökyüzünde görsel bir şölen oluşturması beklenen Orionid meteor yağmuru, 21 Ekim’i 22 Ekim’e bağlayan gece en yoğun dönemine ulaşacak. Halley Kuyruklu Yıldızı’nın uzayda bıraktığı parçacıkların Dünya atmosferine girmesiyle oluşan bu doğa olayı, Türkiye’den de izlenebilecek. Uzmanlar, meteorları gözlemlemek isteyenlerin özellikle gece yarısından sonra gökyüzüne bakmasını öneriyor.
Orionid meteor yağmuru ne zaman görülecek?
Her yıl sonbaharda ortaya çıkan Orionid meteor yağmuru, 2 Ekim ile 7 Kasım tarihleri arasında etkinliğini sürdürüyor. Bu yılın en yoğun gözlem döneminin ise 21-22 Ekim gecesi yaşanması bekleniyor.
American Meteor Society tarafından paylaşılan bilgilere göre, gökyüzü koşullarının ideal olduğu bölgelerde bir saatte yaklaşık 20 meteor görülebiliyor. Ancak bu rakam, ışık kirliliğinin bulunmadığı ve gözlem şartlarının son derece elverişli olduğu ortamlar için geçerli.
Kent merkezlerindeki aydınlatma ve Ay’ın parlaklığı, görülebilecek meteor sayısını düşürebiliyor. Buna rağmen karanlık bir noktadan yapılacak gözlemle gökyüzündeki ışık izlerini yakalamak mümkün olabilir.
Her yıl gökyüzüne düşen parçacıklar Halley’den geliyor
Orionid meteor yağmurunun arkasında, Güneş Sistemi’nin en tanınmış gök cisimlerinden Halley Kuyruklu Yıldızı bulunuyor. Güneş çevresindeki yörüngesinde ilerleyen kuyruklu yıldız, geride küçük toz ve kaya parçacıklarından oluşan bir iz bırakıyor.
Dünya, her yıl ekim ayında bu parçacıkların bulunduğu bölgeden geçiyor. Uzaydan atmosfere giren parçacıklar yüksek hız nedeniyle ısınıp ışık yayıyor. Halk arasında kayan yıldız olarak adlandırılan görüntü de bu sırada ortaya çıkıyor.
Yaklaşık 76 yılda bir Güneş çevresindeki turunu tamamlayan Halley Kuyruklu Yıldızı, son olarak 1986 yılında gözlemlendi. Bir sonraki geçişinin 2061 yılında gerçekleşmesi bekleniyor. Kuyruklu yıldızın kendisi uzun yıllar boyunca görülemese de bıraktığı parçacıklar her yıl meteor yağmurlarıyla kendini hatırlatıyor.
Gökyüzünde görülen bazı izler binlerce yıllık olabilir
Halley Kuyruklu Yıldızı’nın geçmişteki geçişlerinde uzaya saçtığı parçacıklar, uzay ortamında yüzyıllar boyunca kalabiliyor. Bu nedenle Orionid sırasında atmosfere giren bazı parçacıkların binlerce yıl önce kuyruklu yıldızdan ayrılmış olması mümkün.
2006 yılında yaşanan Orionid meteor yağmuru, alışılmışın üzerinde bir etkinlikle dikkat çekti. Saatte 100'den fazla meteorun gözlemlendiği bu dönemde araştırmacılar, yoğunluğun Halley’in MÖ 1266, 1198 ve 911 yıllarındaki geçişlerinden kalan parçacık akıntılarıyla ilişkili olduğunu değerlendirdi.
Bu durum, gökyüzünde birkaç saniyeliğine parlayan bir ışık izinin aslında insanlık tarihinden çok daha eski bir yolculuğun parçası olabileceğini gösteriyor.
Orionid meteorlarının hızı saatte 238 bin kilometreye ulaşıyor
NASA’nın verdiği bilgilere göre Orionid meteorları, Dünya atmosferine saniyede yaklaşık 66 kilometre hızla giriyor. Bu hız, saatte yaklaşık 238 bin kilometreye karşılık geliyor.
Parçacıkların atmosferle karşılaşması sırasında ortaya çıkan enerji, gökyüzünde parlak çizgiler oluşmasını sağlıyor. Bazı meteorların arkasında, geçişin ardından birkaç saniye daha fark edilebilen ışıklı izler kalabiliyor.
Dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise bu görüntüyü oluşturan parçacıkların çoğunun son derece küçük olması. Birçoğu kum tanesi büyüklüğünde olmasına rağmen yüksek hızları sayesinde atmosferde belirgin bir ışık oluşturabiliyor.
Meteor yağmuruna neden Orionid adı veriliyor?
Orionid ismi, meteorların gökyüzünde Orion yani Avcı Takımyıldızı yönünden geliyormuş gibi görünmesinden kaynaklanıyor. Meteorların izleri geriye doğru takip edildiğinde ortak bir çıkış noktası varmış izlenimi oluşuyor. Bu bölge, Orion’un parlak yıldızı Betelgeuse’ün kuzeyinde yer alıyor. Ancak meteorların gerçekten bu takımyıldızından geldiği düşünülmemeli. Orion yalnızca meteor yağmurunun gökyüzündeki görünür yönünü belirlemeye yardımcı oluyor.
Türkiye’de Orionid meteor yağmuru saat kaçta izlenebilir?
Orionid meteor yağmurunu Türkiye’den izlemek isteyenler için en uygun zamanın gece yarısından şafak öncesine kadar olan dönem olması bekleniyor. TÜBİTAK da 21-22 Ekim gecesini Türkiye açısından öne çıkan gözlem zamanlarından biri olarak gösteriyor.
Bu yıl Ay’ın yaklaşık yüzde 80 oranında aydınlık olması, gökyüzündeki daha sönük meteorların fark edilmesini güçleştirebilir. Ay’ın ufkun altına inmesinin ardından gökyüzü daha karanlık hale geleceğinden gözlem için daha elverişli bir ortam oluşabilir.
22 Ekim sabahı için belirtilen Ay batış saatleri şehirler arasında farklılık gösteriyor:
İstanbul: 03.02
Ankara: 02.47
İzmir: 03.12
Antalya: 02.59
Erzurum: 02.11
Ay battıktan sonra günün ilk ışıklarına kadar meteor gözlemi için sınırlı bir zaman kalıyor. Bu nedenle gözlem yapacakların önceden uygun bir alan belirlemesi faydalı olabilir.
Meteor yağmurunu izlemek için teleskop şart değil
Orionid meteor yağmurunu takip etmek için özel bir gözlem cihazına ihtiyaç duyulmuyor. Çıplak gözle gökyüzünü izlemek yeterli oluyor.
Orionid zirvesi geçse de gözlem fırsatı sürecek
Meteor yağmurunun en yoğun olduğu geceyi kaçıranlar için de gözlem şansı devam ediyor. Orionid etkinliği kasım ayının ilk haftasına kadar sürdüğünden, açık ve karanlık gökyüzü koşullarında sonraki gecelerde de meteor görmek mümkün.
Halley Kuyruklu Yıldızı’nın oluşturduğu bir diğer meteor yağmuru ise mayıs ayında gözlemlenen Eta Aquarid’ler. Böylece Dünya, aynı kuyruklu yıldızın geçmişte uzaya bıraktığı parçacıklarla yılın farklı dönemlerinde yeniden karşılaşıyor.
