Dünya genelinde kadınların erkeklerden ortalama 5 yıl daha uzun yaşadığı biliniyor. Bu farkın kesin nedeni henüz tam olarak çözülemese de bilim dünyası konuyu farklı açılardan inceliyor. Nüfus yaşlanması, fizyoloji ve evrimsel antropoloji alanlarında çalışan uzmanlar; günlük alışkanlıkların, hormonların ve kromozom yapısının yaşam süresini doğrudan etkilediğini ifade ediyor.
ALIŞKANLIKLAR VE ERKEN ÖLÜMLER FARKI AÇIYOR
Nüfus yaşlanması üzerine çalışan uzmanlar, hemen her ülkede kadınların daha uzun yaşadığını ancak ülkeler arasında büyük farklar bulunduğunu aktarıyor. Rusya, Ukrayna ve Vietnam'da kadınlar erkeklerden yaklaşık 10 yıl daha fazla yaşarken, Nijerya gibi ülkelerde bu fark oldukça daralıyor. Uzmanlara göre bu durum sosyal ve davranışsal etkenlerden kaynaklanıyor. Erkeklerin sigara ve alkolü daha sık kullanması, sağlıksız beslenmesi ve doktora daha az gitmesi ömürlerini kısaltıyor. Evli erkekler ise eşlerinin yönlendirmesiyle doktora daha düzenli gidebildikleri için bu konuda avantaj sağlıyor. Ayrıca erkeklerin tehlikeli işlerde daha çok çalışması; trafik kazaları, şiddet, cinayet ve intihar kaynaklı ölümlerin erkeklerde daha fazla görülmesi de farkı büyütüyor. Geçmişte yürütülen sigara karşıtı kampanyaların erkek ölümlerini hızla düşürmesi yaşam tarzının etkisini kanıtlasa da uzmanlar biyolojik farkların her zaman belirleyici olacağını vurguluyor.
HORMONLARIN KORUYUCU VE YIPRATICI ETKİSİ VAR
Yaşlanma sürecini inceleyen fizyoloji uzmanları, biyolojik farkların başında hormonların geldiğini belirtiyor. Kadınlardaki östrojen hormonu; kolesterolü dengeliyor, bağışıklık sistemini düzenliyor ve beyin ile kemik sağlığını koruyor. Hücre yaşlanmasına yol açan zararlı parçacıkları etkisiz hale getiren bu hormon, menopoz döneminde azaldığında kemik erimesi gibi sağlık sorunları ortaya çıkıyor. Erkeklerdeki temel hormon olan testosteron ise daha riskli davranışlarla ilişkilendiriliyor ve vücut üzerinde yıpratıcı etkiler bırakabiliyor. Nitekim tarihsel kayıtlara ve hayvanlar üzerindeki gözlemlere dayanan çalışmalar, testosteron üretimi duran erkeklerin daha uzun yaşayabildiğine işaret ediyor.
EVRİMSEL İPUÇLARI...
Evrimsel antropoloji uzmanları, uzun ömür sırrını çözmek için hayvanlar alemindeki verilere de bakıyor. Memelilerde dişiler iki X kromozomu taşırken, erkeklerde bir X ve bir Y kromozomu bulunuyor. Dişilerde genlerden biri hasar gördüğünde diğer kopya bu durumu telafi edebiliyor. Erkeklerde ise tek X kromozomu olduğu için genetik hatalar daha ağır sonuçlar doğuruyor. Kuşlarda ise durum tam tersine işliyor; aynı kromozomun iki kopyasına sahip olan erkek kuşlar dişilerden daha uzun yaşıyor. Öte yandan uzmanlar, çok eşli türlerde erkeklerin rekabet için geliştirdiği büyük vücut ve boynuz gibi özelliklerin ömürlerini kısalttığını belirtiyor. İnsanlar gibi uzun yaşayan türlerde ise annelerin yavrularını büyütebilmesi için daha uzun ömürlü olmasının evrimsel bir avantaj sağladığı değerlendiriliyor.
UZUN YAŞAM DAHA SAĞLIKLI BİR ÖMÜR ANLAMINA GELMİYOR
Uzmanlar, kadınların daha uzun yaşamasının her zaman daha sağlıklı oldukları anlamına gelmediğine dikkat çekiyor. Araştırmalar, kadınların yaşamları boyunca bel ağrısı, baş ağrısı ve depresyon gibi ölümcül olmayan rahatsızlıklarla daha sık karşılaştığını gösteriyor. Güçlü bağışıklık tepkilerinin iltihaplı hastalıklara yol açabildiğini ve kas-iskelet sistemlerinin daha hassas olduğunu belirten uzmanlar; erkek biyolojisinin ölüme, kadın biyolojisinin ise uzun süreli sağlık sorunlarına karşı daha açık olduğunu ifade ediyor. Uzmanlara göre biyoloji tek başına kaderi belirlemiyor; hem kadınların hem de erkeklerin daha uzun ve kaliteli bir hayat sürmesi için beslenme, egzersiz, uyku ve stres kontrolüne önem vermesi gerekiyor.




