Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara'nın ABD Başkanı Donald Trump'la Golan Tepeleri konusunda yaptığı konuşmayı anlatması, yıllardır Suriye ile İsrail arasındaki en önemli anlaşmazlıklardan biri olan bölgeyi yeniden gündeme taşıdı. İsrail, Golan Tepeleri'nin büyük bölümünü 1967'den beri kontrol ediyor. ABD, 2019'da İsrail'in bölge üzerindeki egemenliğini tanıdı ancak Birleşmiş Milletler Golan'ı işgal altındaki Suriye toprağı olarak değerlendiriyor.
Golan Tepeleri nerede ve neden önemli?
Suriye'nin güneybatısında bulunan Golan Tepeleri, İsrail, Lübnan ve Ürdün'e yakın konumuyla Orta Doğu'nun en kritik bölgelerinden biri. Bölgenin yüksek rakımı, çevresindeki geniş alanların izlenmesine imkan sağlarken su kaynakları da Golan'ın önemini artırıyor.
Golan Tepeleri'nin büyük bölümü 1967'deki Altı Gün Savaşı sırasında İsrail'in kontrolüne geçti. İsrail 1981'de bölgeye kendi hukukunu uygulamaya başladı. Bu adım uluslararası alanda geniş kabul görmedi. ABD ise Donald Trump'ın ilk başkanlık döneminde, 2019 yılında İsrail'in Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıdı.
Golan Tepeleri hangi ülkeye ait?
Golan'ın statüsünde İsrail ile uluslararası toplumun yaklaşımı aynı değil. İsrail bölgeyi kendi toprağı olarak görüyor. Suriye ise Golan Tepeleri'nin Suriye toprağı olduğunu savunuyor.
Birleşmiş Milletlerin yaklaşımı da İsrail'in egemenlik iddiasından farklı. BM kararlarında Golan Tepeleri işgal altındaki Suriye toprağı olarak kabul ediliyor. ABD'nin 2019'daki kararı bu uluslararası statüyü değiştirmedi.
Şara da 22 Eylül'deki açıklamasında Golan Tepeleri'nin Suriye toprağı olduğunu ve Birleşmiş Milletlerin de bölgeyi bu şekilde tanıdığını söyledi.
Golan Tepeleri şu an kimin elinde?
Golan Tepeleri'nin büyük bölümü fiilen İsrail'in kontrolünde. Bu nedenle bölgenin hukuki statüsü ile sahadaki kontrolü birbirinden ayırmak gerekiyor.
İsrail'in kontrolü 1967'ye uzanıyor. 1973'teki savaşın ardından İsrail ile Suriye arasında 1974'te Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması imzalandı ve iki taraf arasında BM tarafından gözlemlenen bir ayrım hattı oluşturuldu.
Suriye'de Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024'te devrilmesinden sonra bölgedeki askeri tablo yeniden değişti. İsrail güçlerinin 1974 anlaşmasıyla oluşturulan ayrım bölgesindeki hareketleri Şam yönetimi ile İsrail arasındaki yeni görüşmelerin de başlıklarından biri haline geldi. Şara yönetimi, İsrail'in 8 Aralık 2024 öncesindeki hatlara çekilmesini istiyor.
Golan Tepeleri İsrail için neden önemli?
Golan Tepeleri'nin İsrail açısından önemi yalnızca toprak büyüklüğünden kaynaklanmıyor. Yüksek arazi, Suriye'nin güneyindeki geniş bir alanı görebilen stratejik bir konuma sahip. İsrail açısından Suriye yönünden gelebilecek askeri tehditlere karşı önemli bir güvenlik hattı olarak değerlendiriliyor.
Su da bölgenin önemini artıran başlıklardan biri. Golan'daki yağış ve su kaynakları, İsrail'in kuzeyindeki su sistemi açısından önem taşıyor. Tarım ve hayvancılığa elverişli araziler de bölgenin ekonomik değerini yükseltiyor.
Bütün bunlara İsrail ile Suriye arasındaki güvenlik sorunu eklendiğinde Golan, iki ülke arasındaki görüşmelerin en zor başlıklarından biri olarak kalıyor.
Golan Tepeleri'nde kimler yaşıyor?
Bölgede İsrailli yerleşimcilerin yanı sıra özellikle Dürzi nüfus yaşıyor. Golan'daki Dürzi topluluklarının önemli bir bölümünün Suriye ile aile ve toplumsal bağları bulunuyor.
1967 savaşı bölgenin nüfus yapısını da büyük ölçüde değiştirdi. Savaşın ardından çok sayıda Suriyeli bölgeden ayrıldı veya yerinden edildi. Sonraki yıllarda İsrail bölgede yerleşimler kurdu.
Bugün Golan'daki nüfus meselesi de toprak üzerindeki siyasi anlaşmazlığın bir parçası olmaya devam ediyor.
Şara'nın Trump'a New Jersey yanıtı gündem oldu
Golan Tepeleri'nin yeniden konuşulmasının nedeni Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara'nın New York'taki açıklamaları oldu. Şara, daha önce Beyaz Saray'da Trump'la yaptığı görüşmede Golan Tepeleri konusunun açıldığını anlattı.
Şara'nın aktardığına göre Trump, Golan Tepeleri üzerinde İsrail'in egemenliği bulunduğunu söyledi. Şara da Trump'a New Jersey üzerinden karşılık verdi.
Şara, Trump'a espriyle, “Neden New Jersey'i İsraillilere vermiyorsunuz? Golan Tepeleri sizin değil ama New Jersey sizin” dediğini anlattı. New Jersey'de Demokrat seçmenlerin ağırlığına da gönderme yapan Şara, daha sonra konuyu ciddiye alarak Golan Tepeleri'nin bir devlet başkanının başka bir ülkeye verebileceği bir toprak olmadığını söyledi. Açıklama 23 Eylül'de farklı uluslararası yayınlarda da yer aldı.
Şara ayrıca İsrail ile yürütülen görüşmelerde Golan Tepeleri'nin statüsünü müzakere konusu olarak görmediklerini söyledi. Şam yönetimi ile İsrail arasındaki güvenlik görüşmelerinin ise devam ettiğini belirtti.
