Rize Belediyesi’nin çay işleme atıklarını ekonomiye kazandırmak amacıyla hayata geçirdiği Çaydalı projesi, Moğolistan’ın başkenti Ulan Bator’da düzenlenen Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi 17. Taraflar Konferansı’nda (COP17) tanıtıldı. Çay atıklarından farklı ürünler ve enerji elde edilmesini sağlayan proje, Türkiye Pavilyonu’nda dünyanın farklı ülkelerinden katılımcılarla buluştu.
“Restoring Land. Restoring Hope. - Toprağı İyileştir, Umudu Yeşert” temasıyla 17-28 Ağustos 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen COP17; hükümet temsilcileri, bilim insanları, çiftçiler, sivil toplum kuruluşları, iş dünyası ve yerel yönetimleri bir araya getiriyor. Konferansta arazi restorasyonu, kuraklıkla mücadele, toprak sağlığı ve atık yönetimine yönelik uygulamalar ele alınıyor.
Çaydalı projesiyle çay lifleri farklı ürünlere dönüşüyor
COP17 kapsamında Tarım ve Orman Bakanlığı Eğitim ve Yayın Dairesi Başkanlığı ile Türkiye Kömür İşletmeleri tarafından organize edilen “Toprak İyileştirici Uygulamalar” oturumunda Çaydalı projesi anlatıldı. Tarım yazarı Mine Ataman’ın moderatörlüğündeki sunumda, Rize’de çay atıklarının sıfır atık yaklaşımıyla değerlendirilmesine yönelik model uluslararası katılımcılarla paylaşıldı.
Rize Belediyesi’nin Kalkandere Organize Sanayi Bölgesi’nde kurduğu tesiste çay lifleri farklı işlemlerden geçirilerek katma değerli ürünlere dönüştürülüyor. Tesiste çay lifinden mangal kömürü, sıvı gübre, Çaydalı markalı çay sirkesi ve kedi kumu üretiliyor.
Üretim sırasında ortaya çıkan ısı ve metan gazından enerji elde edilirken, tesisin çatısındaki güneş panelleriyle de elektrik üretimi gerçekleştiriliyor. Böylece çay lifi tek bir ürün yerine farklı kullanım alanlarına yönelik ürünlerin üretiminde değerlendiriliyor.
Çaydalı ile üretilen ürünler dış pazarlara ulaşıyor
Çaydalı markalı çay sirkesi daha önce kahverengi kokarca ile mücadelede kullanıldı ve başarılı sonuçlar alındı. Proje aynı zamanda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde yürütülen Sıfır Atık yaklaşımının yerel uygulamalarından biri olarak gösteriliyor.
Projenin ekonomik boyutunda da üretilen ürünlerin dış pazarlara ulaştırılması yer alıyor. Tesiste üretilen mangal kömürü Almanya ve Gürcistan gibi ülkelere ihraç edilirken, organik gübre de Türkiye’nin yanı sıra dış pazarlarda talep görüyor.
Rize Belediyesi’nin Çay Lifinden Mangal Kömürü ve Enerji Üretim Tesisi, 2025 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen Verimlilik Proje Ödülleri’nde “Sürdürülebilir Üretim Yöntemlerinde Verimlilik” kategorisinde Türkiye ikinciliğini elde etti.
Çaydalı projesiyle milyonlarca kilogram çay işleme atığının çevreye bırakılmasının önüne geçilirken, atıkların içindeki değerin farklı ürünlere dönüştürülmesi amaçlanıyor. Proje, COP17’nin gündemindeki arazi tahribatının önlenmesi, toprak sağlığının geliştirilmesi, gıda sistemlerinin dayanıklılığının artırılması ve döngüsel ekonomi başlıklarıyla birlikte konferansta katılımcılara aktarıldı.
