Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde Hürmüz Boğazı’na ilişkin yürütülen diplomasi trafiği, askerî güç kullanımına açık kapı bırakan ifadeler nedeniyle sert bir ayrışmaya sahne oldu. Bahreyn tarafından, ABD ve bazı Körfez ülkelerinin desteğiyle hazırlanan karar tasarısı, ticari gemilerin güvenli geçişinin sağlanması için üye devletlere geniş yetki verilmesini öngördü. Ancak tasarının ilk hali, daha Konsey masasına gelir gelmez Rusya, Çin ve Fransa’nın güçlü itirazlarıyla karşılaştı.
Tasarıda “gerekli tüm araçlar” ifadesi öne çıktı
Reuters’ın gördüğü ilk taslakta, BMGK’nin üye ülkelere tek başlarına ya da çok uluslu koalisyonlar aracılığıyla “gerekli tüm araçları” kullanma yetkisi vermesi istendi. Tasarıda ayrıca İran’ın ticari gemilere yönelik saldırılarının ve uluslararası seyrüseferi engelleyen adımlarının durdurulması çağrısı yer aldı. Söz konusu ifade, fiilen askerî güç kullanımına uluslararası meşruiyet zemini hazırlayabileceği için Konsey içinde en tartışmalı başlık haline geldi.
Rusya, Çin ve Fransa’dan ortak çizgi: Güç kullanımına hayır
Moskova ve Pekin’in, güç kullanımını açık ya da dolaylı biçimde destekleyen bir metne veto tehdidiyle yaklaştığı belirtilirken, Fransa da askerî seçenekleri önceleyen bir kararın bölgedeki gerilimi daha da artıracağı görüşünü savundu. Paris yönetimi bunun yerine, diplomasiye dönüşü ve savunma amaçlı deniz koordinasyonunu önceleyen daha yumuşak bir alternatif metin hazırladı. Fransız taslağında İran’a doğrudan atıf yapılmaması da dikkat çekti.
Bu itirazlar üzerine Bahreyn metni yeniden düzenledi. Revize edilen tasarıda, Birleşmiş Milletler Şartı’nın zorlayıcı önlemleri düzenleyen 7. Bölümü’ne yapılan açık atıf çıkarıldı. Ancak diplomatlara göre metin, bağlayıcı dili kısmen geri çekse de sahada sert güvenlik önlemlerine imkân tanıyabilecek güçlü ifadeleri korudu. Bu nedenle Çin, Rusya ve Fransa’nın çekinceleri giderilemedi. Bahreyn’in BM Daimi Temsilcisi Cemal Faris el-Ruvai de tasarının hâlâ “çok çalışmaya” ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Oylama ertelendi, uzlaşı arayışı sürüyor
BMGK’de bir kararın kabulü için en az dokuz olumlu oy ve daimi üyelerden hiçbirinin veto kullanmaması gerekiyor. Mevcut tabloda Bahreyn’in tasarısının bu eşiği aşmasının zor olduğu değerlendiriliyor. Reuters’a konuşan diplomatik kaynaklara göre Konsey’de bu hafta yapılması planlanan oylama da ertelendi; tarafların metin üzerinde yeni bir uzlaşma zemini aradığı belirtildi.
Hürmüz’de kriz büyürken küresel baskı artıyor
Tartışmanın merkezindeki Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik bir enerji hattı olmayı sürdürüyor. Reuters’a göre İran, 28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail saldırılarının ardından boğazda fiili kısıtlamalara gitmiş, bu durum enerji fiyatları ve küresel tedarik zincirleri üzerinde baskı yaratmıştı. Son günlerde Tahran yönetimi Irak’a muafiyet tanırken, temel ihtiyaç yükü taşıyan bazı gemilere de sınırlı geçiş izni verdi. Buna rağmen boğazdaki genel kısıtlamalar sürüyor.
Krizin derinleşmesi üzerine yaklaşık 40 ülkenin, Hürmüz’de güvenli geçişin nasıl sağlanacağını görüşmek üzere ayrı bir diplomatik temas yürüttüğü de bildirildi. Bu tablo, BMGK’de uzlaşı sağlanamasa bile Hürmüz başlığının önümüzdeki günlerde hem diplomasi hem de güvenlik gündeminin üst sıralarında kalacağını gösteriyor.