Ürdün, işgal altındaki Doğu Kudüs ve Mescid-i Aksa’ya yönelik İsrail uygulamalarını görüşmek üzere Arap ve Müslüman ülkelerin dışişleri bakanları ile üst düzey temsilcilerini başkent Amman’da topladı.
“Kudüs ve Kutsal Mekânları Destekleme Bakanlar Toplantısı”na Arap Birliği bünyesindeki Kudüs Komitesi üyesi ülkelerin yanı sıra Türkiye, Pakistan, Endonezya ve Malezya katıldı. Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu Gayt da toplantıda yer aldı. Türkiye’yi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil etti.
Toplantının açılışında konuşan Ürdün Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Eymen es-Safedi, Kudüs ve kutsal mekânların daha önce görülmemiş tehditlerle karşı karşıya bulunduğunu söyledi.
İsrail’in yerleşim birimlerini genişletmesi, Filistinlilerin topraklarına el koyması ve Mescid-i Aksa’daki tarihî statükoyu aşındırmaya yönelik uygulamalarının gerilimi artırdığını belirten Safedi, uluslararası topluma acilen harekete geçme çağrısı yaptı.
Safedi, “Mescid-i Aksa, tüm alanıyla Müslümanlara mahsus bir ibadet yeridir. İsrail, kutsalların mahremiyetini ihlal ediyor ve ibadet özgürlüğünü kısıtlıyor” ifadelerini kullandı. Ürdünlü Bakan, çatışmanın kaynağının din değil, Filistin topraklarındaki İsrail işgali olduğunu vurguladı.
Statükonun değiştirilmesine karşı ortak tavır
Toplantının ardından yayımlanan 15 maddelik ortak bildiride, İsrail’in işgal altındaki Kudüs’ün Arap, İslam ve Hristiyan kimliğini değiştirmeyi amaçladığı belirtilen uygulamaları kınandı.
Bildiride, Doğu Kudüs’ün işgal altındaki Filistin topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğu, İsrail’in kent üzerinde egemenlik hakkının bulunmadığı ve Doğu Kudüs’ün bağımsız Filistin Devleti’nin başkenti olması gerektiği vurgulandı.
Mescid-i Aksa ve Harem-i Şerif’in 144 dönümlük alanının tamamının yalnızca Müslümanlara ait bir ibadet yeri olduğu kaydedilen bildiride, yerleşkenin idaresi ve girişlerin düzenlenmesi konusunda tek yetkili kurumun Ürdün Vakıflar Bakanlığına bağlı Kudüs Evkaf ve Mescid-i Aksa İşleri Dairesi olduğu ifade edildi.
Kudüs’te uzun süredir uygulanan tarihî statüko kapsamında gayrimüslimlerin belirli zamanlarda yerleşkeyi ziyaret etmelerine izin verilirken ibadet hakkı yalnızca Müslümanlara tanınıyor. Ürdün Haşimi Krallığı, Kudüs’teki Müslüman ve Hristiyan kutsal mekânların korunması ve idaresinde tarihî himaye rolünü sürdürüyor.
“İki milyar Müslümanın duygularına açık provokasyon”
Ortak bildiride, Mescid-i Aksa’ya yönelik ihlallerin dünya genelindeki yaklaşık iki milyar Müslümanın inanç ve duygularına karşı “açık bir provokasyon” olduğu belirtildi.
Söz konusu uygulamaların Filistin ve Ürdün’ün sınırlarını aşacak bir dinî çatışmayı tetikleyebileceği, bölgesel ve uluslararası barış ile güvenliği tehdit edebileceği uyarısında bulunuldu.
Katılımcılar, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine İsrail’in Kudüs ve kutsal mekânlardaki uygulamalarını durdurmak amacıyla acilen harekete geçme çağrısı yaptı. Kudüs’te yaşanan ihlallerin belgelenmesi ve dünya kamuoyuna duyurulması için kalıcı bir kurumsal mekanizma ile ortak medya platformu kurulması da kararlaştırıldı.
Eylülde yeni toplantı yapılacak
Bakanlar, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun eylül ayında New York’ta yapılacak üst düzey toplantıları sırasında Arap Birliği ile İslam İşbirliği Teşkilatının ortak bir dışişleri bakanları toplantısı düzenlemesi çağrısında bulundu.
Toplantıda, İsrail’in Kudüs’teki uygulamalarına karşı uluslararası desteğin harekete geçirilmesi ve tarihî statükonun korunması amacıyla ortak diplomatik girişimlerin sürdürülmesi kararlaştırıldı.
Ürdün’ün acil toplantı çağrısı, 23 Temmuz’da İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in de aralarında bulunduğu 2 binden fazla aşırı sağcı İsraillinin Mescid-i Aksa yerleşkesine girmesinin ardından geldi. Ürdün makamları, gruptaki bazı kişilerin yerleşkede dua etmesini ve dinî ritüeller gerçekleştirmesini tarihî statükonun ağır biçimde ihlali olarak değerlendirdi.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Amman’daki toplantı öncesinde Ürdünlü mevkidaşı Safedi ile bir araya geldi. Görüşmede Kudüs ve kutsal mekânlardaki gelişmeler ile İsrail’in uygulamalarına karşı yürütülebilecek ortak diplomatik çalışmalar ele alındı.
