Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP) Toplantısı, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Kültür ve Kongre Merkezi’nde gerçekleştirildi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, toplantıda ADEP için merkezi bütçeden 2026 yılında 1,4 milyar lira tahsis edildiğini ve 548 projenin destek kapsamına alındığını açıklarken, araştırma üniversitelerinin bilimsel üretim, teknoloji geliştirme ve nitelikli insan kaynağı yetiştirmedeki rolüne ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Yılmaz, yükseköğretimde kurumsal farklılaşmayı teşvik ettiklerini, üniversitelerin güçlü oldukları alanlarda derinleşmesini ve bulundukları bölgelerin potansiyeline göre uzmanlaşmasını sağlayacak programlar uyguladıklarını söyledi. Araştırma üniversiteleri yaklaşımının bilimsel üretim kapasitesi yüksek kurumların imkânlarını daha etkili kullanmaları ve uluslararası düzeyde daha güçlü konuma ulaşmaları amacıyla hayata geçirildiğini belirtti.
ADEP kapsamında 20 devlet üniversitesi destekleniyor
Türkiye’de 20’si devlet, 3’ü vakıf olmak üzere 23 üniversitenin araştırma üniversitesi statüsünde bulunduğunu belirten Yılmaz, araştırma performansını geliştiren 10 üniversitenin de Aday İzleme Programı kapsamında takip edildiğini söyledi.
ADEP’in 20 devlet araştırma üniversitesine yönelik performans esaslı bir destek programı olduğunu ifade eden Yılmaz, tahsis edilecek ödeneklerin yıllık performans sonuçlarına göre belirlendiğini kaydetti. Kaynakların Türkiye’nin kalkınma öncelikleri ve üniversitelerin bilimsel yetkinlikleri doğrultusunda kullanılmasının hedeflendiğini söyledi.
ADEP desteği 4 yılda 12 katına ulaştı
ADEP için ayrılan kaynakların programın uygulanmaya başladığı 2022 yılından bu yana artırıldığını belirten Yılmaz, “2022 yılında 188 projeye 115,2 milyon lira destek verirken, 2026 yılında merkezi bütçeden tahsis edilen 1,4 milyar lirayla 548 projeyi destek kapsamına aldık. 4 yılda proje sayısı yaklaşık 3 katına, merkezi destek tutarı ise 12 katına ulaştı” dedi.
Komisyon değerlendirmeleri sonucunda yaklaşık 1,9 milyar lira bütçeli 548 projenin desteklenmesine karar verildiğini aktaran Yılmaz, bütçenin 1,4 milyar lirasının ADEP ödeneğinden, yaklaşık 491 milyon lirasının ise üniversitelerin kendi kaynaklarından karşılandığını belirtti.
2026 yılı proje portföyünde ağırlığın fen ve mühendislik alanlarında toplandığını söyleyen Yılmaz, sağlık bilimlerine de güçlü pay ayrıldığını ifade etti. Sosyal bilimlerdeki proje sayısını yükseltmeyi ve ADEP kapsamında bu alandaki araştırma kapasitesini geliştirmeyi hedeflediklerini belirtti.
ADEP’in yeni döneminde bağımsız değerlendirme uygulanacak
Küresel ölçekte jeopolitik risklerin ve ekonomik rekabetin arttığını belirten Yılmaz, araştırmaya ayrılan kaynakların sonuçlarının izlenmesinin önemine değindi. Projelerden nitelikli yayınlar, yeni araştırmalar, yetişmiş insan kaynağı ve doğrudan uygulanabilir sonuçlar beklediklerini söyledi.
Üretilen bilginin fikri mülkiyete konu olması, sanayiyle buluşması ve ekonomik değere dönüşmesini programın başarı kriterleri arasında gösteren Yılmaz, ADEP’in yeni döneminin stratejik odak, etki, karşılaştırılabilirlik ve hesap verebilirlik temelinde şekillendirileceğini belirtti.
Yeni dönemde süreçlerin dijitalleşeceğini ve projelerin bağımsız uzmanlar tarafından ortak ölçütlerle değerlendirileceğini aktaran Yılmaz, projelerin ölçeğine göre destek şartları ile beklenen çıktıların farklılaşacağını söyledi. Sanayi ve uluslararası araştırma kurumlarıyla ortaklıkların değerlendirmede daha fazla karşılık bulacağını, genç araştırmacıların proje ekiplerindeki rolünün de güçlendirileceğini ifade etti.
ADEP toplantısında Ar-Ge verileri paylaşıldı
Yılmaz, İŞKUR ile yürütülen İşgücü Uyum Programı’nın araştırma üniversitelerinin yapısına entegrasyonunu hedeflediklerini belirtti. Programın laboratuvar, kütüphane ve teknik araştırma imkânlarına daha aktif katkı sunacak modele dönüştürülmesiyle öğrenciler için kampüslerde daha nitelikli çalışma imkânları oluşturulacağını söyledi.
Yılmaz’ın verdiği bilgilere göre, yurt içi Ar-Ge harcamalarının milli gelir içindeki payı 2002’de yüzde 0,51 iken 2024’te yüzde 1,46’ya yükseldi. Aynı dönemde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısı 29 binden 310 bine, yıllık patent başvurusu ise 414’ten 8 bin 600’ün üzerine çıktı. Yılmaz ayrıca milli gelirin söz konusu süreçte 238 milyar dolardan 1,3 trilyon dolara yükseldiğini söyledi.
Türkiye’nin bilimsel yayın sayısında 2002’de dünyada 29’uncu sırada olduğunu, 2025’te 15’inci sıraya çıktığını belirten Yılmaz, araştırma üniversitelerinde Q1 ve Q2 dergilerde yayımlanan çalışmaların oranının yüzde 77’yi geçtiğini söyledi. Bu oranın yüzde 58 olan Türkiye ortalamasının yaklaşık 19 puan üzerinde, yüzde 79 seviyesindeki OECD ortalamasına ise yakın olduğunu ifade etti.
Yılmaz, QS Dünya Üniversite Sıralaması 2027’de Türkiye’den 6 üniversitenin ilk 500’e girdiğini de belirterek, PISA sonuçlarında gördüklerini söylediği gelişmenin üniversitelerde de görülmeye başlamasından memnuniyet duyduğunu ifade etti.
ADEP toplantısında 2027 için yeni uygulama açıklandı
Yılmaz, 2027’de başarılı uluslararası öğrencilerin araştırma görevlisi kadrolarına alınacağını açıkladı. Bu uygulamayla üniversiteleri küresel yeteneklerin buluştuğu merkezlere dönüştürmeyi ve Türkiye’ye yönelik beyin göçünü güçlendirmeyi hedeflediklerini söyledi.
2053 vizyonunda yapay zekâ, biyoteknoloji, kuantum ve ileri üretim teknolojilerinin küresel rekabet açısından öne çıkan alanlar arasında bulunduğunu belirten Yılmaz, Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı kapsamında Bilişim Teknolojileri, Siber Güvenlik, Yapay Zekâ ve Çip Teknolojileri gibi alanlarda yeni bir doktora modelinin hayata geçirileceğini söyledi.
İstihdam ile doktora eğitimini bir araya getirecek programın ilk aşamasında 550 genç mezunun merkezi sınavla seçilerek 20 araştırma üniversitesinde doktora ve araştırma görevliliği kadrolarına alınacağını belirten Yılmaz, farklı disiplinlerden gençleri programa başvurmaya davet etti.
Araştırma kapasitesinde küresel dönüşüme dikkat çekildi
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel de dünyada bilim, teknoloji ve yenilik alanında hızlı ve kapsamlı bir dönüşüm yaşandığını söyledi. Biyoteknoloji, ileri malzeme, robotik, uzay ve enerji teknolojileri, yapay zekâ ve kuantum teknolojilerindeki gelişmelerin ülkelerin üretim yapılarını, rekabet güçlerini ve küresel değer zincirlerindeki konumlarını yeniden şekillendirdiğini belirtti.
Şenel, bu dönüşümün ülkeler açısından mevcut teknolojileri takip etmenin yanı sıra yeni bilgi üretmeyi, bilgiyi teknoloji ve yenilikçi uygulamalara dönüştürmeyi ve geleceğin teknolojilerine yönelik araştırma kapasitesini oluşturmayı gerekli kıldığını ifade etti.
Toplantıya Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel, YÖK Başkanı Erol Özvar, ODTÜ Rektörü Ahmet Yozgatlıgil ve akademisyenler katıldı. Program fotoğraf çekimiyle sona erdi.
Araştırma üniversitelerinin performans sıralaması açıklandı
Araştırma üniversitelerinin yıllık akademik ve bilimsel performanslarına göre oluşturulan sıralamada Koç Üniversitesi 1’inci, Sabancı Üniversitesi 2’nci, ODTÜ 3’üncü sırada yer aldı. İstanbul Teknik Üniversitesi 4’üncü, Yıldız Teknik Üniversitesi 5’inci, Boğaziçi Üniversitesi 6’ncı, Bilkent Üniversitesi 7’nci, Ankara Üniversitesi 8’inci, İstanbul Üniversitesi 9’uncu ve Hacettepe Üniversitesi 10’uncu oldu.
Sıralamanın devamında İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa 11’inci, Gazi Üniversitesi 12’nci, Atatürk Üniversitesi 13’üncü, Erciyes Üniversitesi 14’üncü, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü 15’inci, Ege Üniversitesi 16’ncı, Sakarya Üniversitesi 17’nci, Gebze Teknik Üniversitesi 18’inci, Marmara Üniversitesi 19’uncu ve Fırat Üniversitesi 20’nci sırada yer aldı.
Karadeniz Teknik Üniversitesi 21’inci, Bursa Uludağ Üniversitesi 22’nci, Çukurova Üniversitesi ise 23’üncü sırada yer aldı.
