Türkiye ile ABD arasında F-35 savaş uçakları konusunda yürütülen görüşmelerde Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerinin geleceği yeniden gündeme geldi. Rusya merkezli Kommersant, Ankara’nın elindeki S-400’leri Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) satmak için yürüttüğü öne sürülen görüşmelerde ilerleme sağlanamadığını bildirdi.
Gazetenin 17 Ağustos tarihli haberinde, Türkiye’nin ABD’den F-35 tedarik edebilmesi için S-400 meselesine çözüm aradığı, BAE ile görüşmelerin sonuçsuz kalması üzerine sistemlerin devre dışı bırakılması seçeneğinin de gündeme geldiği ileri sürüldü. Söz konusu seçeneklere ilişkin Ankara veya Abu Dabi’den yapılmış resmî bir açıklama bulunmuyor.
Türkiye’nin S-400’leri BAE’ye devretmeye yönelik görüşmeler yürüttüğü iddiası daha önce de gündeme gelmişti. Wall Street Journal, temmuz ayında ABD’li ve bölgesel yetkililere dayandırdığı haberinde Ankara ile Abu Dabi arasında olası bir transfer için görüşmeler yapıldığını aktarmıştı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da 10 Temmuz’da Rusya’nın S-400 sistemlerinin geleceği konusunda Türkiye ile temas halinde olduğunu doğrulamış, konuyu “son derece hassas” olarak nitelendirmişti.
Kommersant, Rusya ile yapılan savunma anlaşması nedeniyle S-400’lerin üçüncü bir ülkeye devrinin Moskova’nın onayını gerektirdiğini belirtirken, BAE’nin NATO üyesi olmaması ve Moskova-Abu Dabi ilişkileri nedeniyle Rusya’nın olası bir satışa karşı çıkmayabileceği değerlendirmesinde bulundu. Ancak Rus makamlarından BAE’ye olası satışa onay verildiğine ilişkin bir açıklama yapılmış değil.
ABD yasası S-400 şartını koruyor
F-35 dosyasındaki temel engel ise ABD mevzuatından kaynaklanıyor. ABD Dışişleri Bakanlığının 22 Temmuz’da Kongre’ye gönderdiği yazıda, Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılabilmesi için gerekli yasal şartları henüz yerine getirmediği belirtildi. Mevcut düzenlemeler, Türkiye S-400 sistemlerine veya ilgili ekipmana sahip olduğu sürece F-35 transferine izin vermiyor.
ABD Başkanı Donald Trump ise 7 Temmuz’da Ankara’daki NATO Zirvesi sırasında Türkiye’ye yönelik yaptırımların kaldırılacağını açıklamış ve F-35 satışını değerlendireceklerini söylemişti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da 15 Ağustos’ta Al Jazeera’ya verdiği röportajda Trump’tan F-35’ler konusunda söz aldığını belirterek bu sözün yerine getirilmesini beklediğini ifade etti.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da temmuz ayında Ankara ile Washington arasında hem CAATSA yaptırımlarının kaldırılması hem de F-35 konusunda görüşmelerin sürdüğünü, iki tarafta da sorunun çözümüne yönelik siyasi irade bulunduğunu açıklamıştı.
Türkiye 2019’da F-35 programından çıkarılmıştı
Türkiye, Rusya ile S-400 sistemlerinin alımı için 2017’de anlaşmaya varmış, sistemlerin ilk parçaları Temmuz 2019’da Türkiye’ye teslim edilmişti. ABD yönetimi bunun ardından Türkiye’yi F-35 programından çıkarma sürecini başlattı. Washington, S-400 radarlarının F-35’in gizlilik özelliklerine ilişkin hassas verileri elde edebileceğini savunuyor.
ABD ayrıca Aralık 2020’de S-400 alımı nedeniyle Savunma Sanayii Başkanlığına CAATSA kapsamında yaptırım uyguladı. Ankara ise uzun süredir F-35 programından çıkarılmasına karşı çıkıyor ve yaptırımların kaldırılması için Washington ile temaslarını sürdürüyor.