Bursa’nın İznik ilçesinde sürdürülen su altı arkeolojisi çalışmalarında, Hristiyanlık tarihi açısından önem taşıyan yeni bulgulara ulaşıldı. İznik Gölü kıyısındaki batık bazilika alanında yapılan kazılarda, mevcut yapının altında kalan daha eski bir kiliseye ait duvar ve zemin döşemeleri ile bir sütun kaidesi gün yüzüne çıkarıldı.
Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin’in başkanlığındaki ekip, kalıntıların 325 yılında toplanan Birinci İznik Konsili’ne ev sahipliği yaptığı değerlendirilen Aziz Neophytos Kilisesi’ne ait olduğunu bildirdi.
Zemin döşemesi kilise duvarının dışında devam etti
Kazı ekibi, 2026 sezonunda mevcut bazilikanın kutsal eşyaların saklandığı “prothesis” bölümünün doğusunda çalışma başlattı. Daha önce bu odada belirlenen zemin kaplamasının yapının dışında devam edip etmediğini araştıran ekip, kazının ilk haftasında döşemenin mevcut kilisenin beden duvarını aşarak doğuya doğru uzandığını tespit etti.
Şahin, bu durumun aynı alanda daha eski bir yapı evresinin bulunduğunu gösterdiğini belirtti. Ortaya çıkarılan temel, döşeme ve mimari parçaların, mevcut bazilikadan önce aynı noktada daha küçük bir kilise bulunduğuna ilişkin tezi güçlendirdiğini söyledi.
Kutsal Pederler Kilisesi 380 sonrasında inşa edildi
Kazı Başkanı Şahin’in değerlendirmesine göre Aziz Neophytos Kilisesi, 368 yılında bölgede meydana gelen depremde yıkıldı. Birinci Konsil’e katılan din adamlarının anısını yaşatmak amacıyla Kutsal Pederler Kilisesi olarak bilinen daha büyük bazilika ise eski kilisenin kalıntıları üzerine 380 yılından sonra inşa edildi.
Şahin, yeni bulguların Kutsal Pederler Kilisesi’nin Birinci Konsil’in toplandığı alanın üzerine kurulduğunu gösterdiğini ifade etti. Mevcut bazilikanın yapım tarihi de daha önce yapının altında bulunan mezarlardaki sikkelerin Roma imparatorları Valens ve Valentinianus dönemine tarihlendirilmesiyle 4. yüzyılın son çeyreğine yerleştirilmişti.
Kazı ekibinin ulaştığı sonuç, alandaki yapılaşmanın iki farklı evreden oluştuğunu ortaya koyuyor. İlk evreyi Konsil’in toplandığı küçük kilisenin, ikinci evreyi ise bu yapının üzerine inşa edilen daha geniş bazilikanın oluşturduğu değerlendiriliyor.
Birinci İznik Konsili 325 yılında toplandı
Hristiyanlık tarihinin ilk genel konsili kabul edilen Birinci İznik Konsili, Roma İmparatoru Konstantin döneminde 325 yılında İznik’te toplandı. Dini temsilcilerin temel inanç meselelerini ele aldığı toplantının tam olarak hangi yapıda gerçekleştirildiği uzun süredir araştırılıyordu.
Şahin, Konsil’e katılan Caesarealı Eusebius’un anlatımlarında toplantının küçük bir ibadet yapısında gerçekleştirildiğinin aktarıldığını belirterek, bulunan erken dönem kalıntılarının bu tanımla örtüştüğünü söyledi. Kazı ekibi, yeni verilerin söz konusu küçük kilisenin Aziz Neophytos Kilisesi olduğunu desteklediği görüşünde.
Altın yüzük ve yüksük de bulundu
Çalışmalar sırasında üzerinde hurma ağacı ve kılıç bezemesi bulunan altın bir yüzük ile bir yüksük de ortaya çıkarıldı. Şahin, eserlerin benzerlerinin Emevi ve Abbasi dönemlerinde görüldüğünü, ilk değerlendirmelerin buluntuları İznik’in 729 yılındaki Emevi kuşatmasıyla ilişkilendirebileceğini kaydetti. Eserler üzerindeki incelemeler sürüyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle ve Bursa Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle 2015 yılında başlatılan kazılar; arkeolog, antropolog, sanat tarihçisi ve restoratörlerden oluşan ekip tarafından yürütülüyor. 2026 sezonunda çalışmalara İtalya’daki Calabria Üniversitesi ile Catanzaro Magna Graecia Üniversitesinden araştırmacılar da katıldı. İznik Gölü Bazilikal Kilise Sualtı Kazısı, Kültür ve Turizm Bakanlığının uluslararası kazı programlarında da yer alıyor.