Fransa’da uzun süredir tartışılan destekli ölüm düzenlemesi yasalaştı. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından 18 Ağustos’ta onaylanan 2026-794 sayılı “ölmeye yardım hakkına ilişkin yasa”, 19 Ağustos’ta Resmî Gazete’de yayımlandı. Böylece belirli şartları taşıyan yetişkinlerin ölümcül bir maddeye erişmesine olanak sağlayan yasal çerçeve oluşturuldu.
Fransa Anayasa Konseyi, parlamentoda 15 Temmuz’da nihai olarak kabul edilen yasayı 14 Ağustos’ta anayasaya uygun bulmuştu. Konsey, düzenlemenin hiçbir maddesini iptal etmezken koruma altındaki yetişkinler ile sağlık çalışanlarının ve bazı özel sağlık kuruluşlarının vicdani ret hakkına ilişkin üç yorum kaydı getirdi.
Beş koşul aranacak
Yasaya göre destekli ölüm hakkından yararlanmak isteyen kişinin 18 yaşını doldurmuş, Fransız vatandaşı ya da Fransa’da düzenli ve istikrarlı biçimde ikamet ediyor olması gerekiyor.
Başvuru sahibinin ayrıca yaşamını tehdit eden, ağır ve tedavisi mümkün olmayan bir hastalığının ileri veya terminal evresinde bulunması şartı aranacak. Hastalığa bağlı acının tedaviye dirençli olması ya da kişinin tedaviyi almamayı veya bırakmayı tercih etmesi halinde kendisi tarafından dayanılmaz olarak değerlendirilmesi gerekiyor. Yalnızca psikolojik acı ise destekli ölüm için yeterli kabul edilmeyecek.
Kişinin kararını özgür ve bilinçli biçimde ifade edebilmesi de yasanın öngördüğü temel koşullar arasında yer alıyor.
Kararı doktor verecek
Başvuru, aktif olarak görev yapan bir doktora yapılacak. Doktor, kişinin sağlık durumu, hastalığın seyri, mevcut tedaviler ve palyatif bakım seçenekleri hakkında bilgi vermekle yükümlü olacak. Kişiye talebinden her aşamada vazgeçebileceği de bildirilecek.
Doktor daha sonra başvuru şartlarının karşılanıp karşılanmadığını değerlendirmek üzere çok disiplinli bir süreç başlatacak. Bu değerlendirmeye, hastanın hastalığı konusunda uzman ancak tedavisinde yer almayan başka bir doktor ile bir sağlık çalışanı veya bakım görevlisinin de katılması gerekecek. Nihai karar ise bu değerlendirme sürecinin ardından başvuruyu alan doktor tarafından verilecek ve gerekçeli karar, başvurunun resmileştirilmesinden itibaren en geç 15 gün içinde hastaya bildirilecek.
Olumlu kararın ardından kişinin talebini yeniden teyit edebilmesi için en az iki günlük düşünme süresi öngörülüyor. İşlemin yapılacağı gün de doktor veya hemşire, kişinin kararının devam edip etmediğini yeniden kontrol edecek.
Ölümcül maddeyi kural olarak hasta uygulayacak
Yasaya göre ölümcül maddeyi kural olarak kişinin kendisi uygulayacak. Fiziksel durumu buna izin vermeyen hastalarda ise madde, hastanın talebi üzerine bir doktor veya hemşire tarafından uygulanabilecek.
İşlem hastanın evinde, bir yakınının evinde, sağlık kuruluşunda veya sağlık çalışanlarının görev yaptığı başka bir kurumda gerçekleştirilebilecek. Kişi işlem sırasında istediği yakınlarının yanında bulunmasını da talep edebilecek.
Sağlık çalışanlarına ise vicdani ret hakkı tanındı. Anayasa Konseyi bu hakkın, ölümcül maddenin hazırlanmasında görev alan eczacıları da kapsaması gerektiğine hükmetti. Konsey ayrıca belirli koşullarda özel sağlık ve sosyal bakım kuruluşlarının da işlemin kendi bünyelerinde gerçekleştirilmesine izin vermeyebileceğini belirtti.
Uygulamanın 2027’de başlaması bekleniyor
Yasanın yayımlanmasıyla hukuki düzenleme tamamlanmış olsa da destekli ölüm prosedürünün hemen başlaması beklenmiyor. Başvuru ve değerlendirme yöntemleri, kullanılacak ölümcül maddeler, sağlık çalışanlarının izleyeceği prosedürler ve denetim mekanizmasına ilişkin uygulama kararnamelerinin hazırlanması gerekiyor.
Fransa Sağlık Bakanlığı yetkilileri daha önce bu düzenlemelerin 2027 yılının başında tamamlanmasının hedeflendiğini bildirmişti. Yüksek Sağlık Otoritesi’nin de kullanılacak maddeler ve uygulama yöntemlerine ilişkin tavsiyelerini hazırlaması öngörülüyor.
Fransa Ulusal Meclisi yasayı 15 Temmuz’da 291 kabul, 241 ret ve 29 çekimser oyla nihai olarak kabul etmişti. Düzenlemeyle Fransa, belirli şartlarda destekli ölüme yasal olanak tanıyan Avrupa ülkeleri arasına katılmış oldu.