Uluslararası hukukta “vatansız” olarak tanımlanan kişiler, herhangi bir devlet tarafından vatandaş olarak tanınmayan bireylerdir. Bu kişiler; kimlik, eğitim, sağlık ve çalışma gibi temel haklara erişimde ciddi sorunlar yaşayabiliyor. Türkiye’de ise vatansız olduğu tespit edilen kişilere resmi bir kimlik belgesi düzenlenerek hukuki statü kazandırılıyor.
Vatansız (Stateless) Kime Denir?
1954 tarihli “Vatansız Kişilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme”ye göre vatansız kişi, hiçbir devlet tarafından kendi mevzuatı uyarınca vatandaş olarak kabul edilmeyen kişidir.
Vatansızlık şu nedenlerle ortaya çıkabiliyor:
- Devletlerin dağılması veya sınır değişiklikleri
- Vatandaşlık yasalarındaki boşluklar
- Ayrımcı uygulamalar
- Doğum kaydının yapılmaması
- Anne ve babanın da vatansız olması
Dünyada milyonlarca kişinin bu statüde olduğu tahmin ediliyor.
Türkiye’de Vatansız Kimliği Nasıl Düzenleniyor?
Türkiye’de vatansızlık statüsü, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında değerlendiriliyor. Başvurular, Göç İdaresi Başkanlığı tarafından inceleniyor.
Yapılan araştırma sonucunda kişinin herhangi bir ülkenin vatandaşı olmadığı tespit edilirse “Vatansız Kişi Kimlik Belgesi” düzenleniyor. Bu belge belirli süreli olarak veriliyor ve yenilenmesi gerekiyor.
Kimlere Verilir?
Vatansız kimliği;
- Hiçbir ülke tarafından vatandaş olarak tanınmayanlara,
- Vatandaşlık bağı bulunmadığı resmi incelemelerle ortaya konulanlara,
- Devletlerin dağılması sonrası hukuki statüsü belirsiz kalan kişilere verilebiliyor.
Başvuru sürecinde kişinin doğum yeri, aile bilgileri, önceki ikamet kayıtları ve mevcut belgeleri detaylı şekilde inceleniyor.
Hangi Hakları Sağlıyor?
Vatansız kimliği vatandaşlık hakkı sağlamaz. Ancak:
- Türkiye’de yasal kalış hakkı tanır,
- Eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim imkânı sağlar,
- Çalışma izni başvurusuna zemin oluşturur.
Buna karşın oy kullanma ve seçilme gibi siyasi haklar bu kapsamda değildir.