Son dönemde bazı kamu görevlileri hakkında yürütülen soruşturmalarda sıkça karşılaşılan “irtikap” kavramı, kamu hukukunda özel bir yere sahiptir. İrtikap suçu, yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilen ve görevin sağladığı yetkinin kötüye kullanılmasıyla ortaya çıkan bir suç türüdür. Bu suçun oluşması için kamu görevlisinin, görevini icra ederken muhatap olduğu kişiden doğrudan ya da dolaylı olarak menfaat sağlaması gerekir.
İrtikap Ne Demek?
İrtikap, kelime anlamı olarak “haksız kazanç elde etme” anlamına gelir. Hukuki bağlamda ise kamu görevlisinin görevinden doğan etkisini kullanarak bir kişiden kendisine veya başkasına çıkar sağlamasıdır.
İrtikap Suçunun Türleri
Türk Ceza Kanunu’na göre irtikap suçu üç şekilde işlenebilir:
- İcbar (Zorlama) Suretiyle: Kamu görevlisi, kişiyi baskı altına alarak menfaat sağlamaya zorlar.
- İkna Suretiyle: Görevli, kişiyi hileli davranışlarla ikna ederek çıkar sağlar.
- Hata Yararlanmasıyla: Kişinin hatasından faydalanarak menfaat elde edilir.
Cezai Yaptırımlar
TCK 250. maddeye göre irtikap suçunun cezası işleniş biçimine göre değişir:
- İcbar yoluyla işlenirse 5 ila 10 yıl,
- İkna yoluyla işlenirse 3 ila 5 yıl,
- Hata yararlanmasıyla işlenirse 1 ila 3 yıl hapis cezası öngörülür.
Ayrıca elde edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önüne alınarak cezada indirim yapılabilir.
Kimler İrtikap Suçu İşleyebilir?
Bu suç yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilir. Dolayısıyla “özgü suç” olarak tanımlanır. Kamu görevlisi olmayan kişiler ancak suça yardım veya azmettirme yoluyla yargılanabilir.