TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay başkanlığındaki heyet, Türkiye-Baltık Ülkeleri Parlamentoları Dışişleri Komisyonları 4’üncü Toplantısı’na katılmak üzere Estonya’nın başkenti Tallinn’e gitti. AK Parti İstanbul Milletvekili Seda Gören, CHP İstanbul Milletvekili Oğuz Kaan Salıcı ve MHP Kayseri Milletvekili İsmail Özdemir’in de yer aldığı heyet, Estonya, Letonya ve Litvanya parlamentolarının dışişleri komisyonlarıyla gerçekleştirilecek temaslarda güvenlik, NATO iş birliği, savunma sanayii, ekonomik ilişkiler ve bölgesel gelişmeleri ele alacak.
İlk olarak Tallin Büyükelçiliğinde heyete brifing verildi
Komisyon, Estonya ziyaretinde ilk olarak Tallin Büyükelçiliğinin heyet onuruna vermiş olduğu davete katıldı. Büyükelçi Başak Türkoğlu ve Büyükelçilik personeli tarafından yapılan brifingde önemli değerlendirme ve istişarelerde bulundular.
Büyükelçilikteki davetin ardından ziyaretlerine ilişkin açıklamalarda bulunan Fuat Oktay şunları kaydetti;
“Türkiye Büyük Millet Meclisi Dışişleri Komisyonu Heyeti olarak Estonya'dayız. Hem Estonya'yla ikili görüşmeler çerçevesinde hem de Baltık ülkeleriyle dörtlü zirvemiz var. Dördüncü toplantımızı yapacağız, o çerçevede Tallin'deyiz.”
Estonya'yla son derece pozitif ilişkilerimiz var
“İkili görüşmeler boyutunda Estonya'yla ilişkilerimiz aslında her alanda son derece pozitif ilişkilerimiz var bizim. Bu ilişkiler gelişerek de devam ediyor. Gerek ekonomik anlamda gerekse diğer tüm alanlarda; savunma sanayii başta olmak üzere.”
(Estonya ile) 600 milyon doları aşan bir ticaret hacmimiz var
“600 milyon doları aşan bir ticaret hacmimiz var. Ve aynı şekilde yine özellikle son iki yılda savunma sanayii alanında da yoğun ikili ilişkiler var. Özellikle kara araçlarıyla alakalı anlaşmalar imzalanmış durumda. Ama onun da ötesinde şimdi bir Türk firmasının, savunma sanayiindeki bir Türk firmasının 300 milyon dolara yakın bir yatırımı söz konusu. Orada da nihai karar alındı, açıklandı da zaten ARCA diye bir Türk firmasının. Dolayısıyla onun da bir an önce başlaması ve 2028'de tamamlanmasıyla ilgili çalışmalar var.”
“Ümit ediyoruz bu faaliyetler, bu gelişmeler, görüşmeler bütün yoğunluğuyla devam eder. Gerek Savunma Sanayii Başkanlığı ve buradaki muhatapları gerekse iki savunma bakanları arasında yoğun görüşmeler devam ediyor.”
Parlamenter diplomasiyi burada değerlendirmek, kullanmak istiyoruz
“Onun ötesinde zaten devlet başkanları nezdinde de yakın iş birlikleri, hükümetlerimiz nezdinde, ilgili bakanlıklar nezdinde yoğun iş birlikleri var. Biz de parlamenter diplomasiyi burada değerlendirmek, kullanmak istiyoruz.”
(Transatlantikte yaşanan sorunlar sonrası) Türkiye'den beklentiler çok daha yoğunlaşmış durumda
“Estonya önemli bir ülke aslında, Baltık ülkeleri de aynı şekilde. Özellikle transatlantikteki sorundan sonra, Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte Rusya'nın kendilerine tehdit oluşturduğu izlenimi ve endişesi, öncesinde NATO şemsiyesi altında özellikle ABD'den beklentiler... Buradaki transatlantikte yaşanan sorunlar sonrası ABD'den beklentiler ama orada da yine ABD'nin kendi içerisinde de zaten bununla ilgili endişelerinin yoğun olduğunu biliyoruz. Farklı bir panik havasının olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla böyle olunca Türkiye'den beklentiler çok daha yoğunlaşmış durumda.”
Biz dörtlü bir zirveyi süreklilik arz edecek şekilde devam ettiriyoruz
“Bu çerçevede de biz dörtlü bir zirveyi süreklilik arz edecek şekilde devam ettiriyoruz. Birincisini Türkiye'de yapmıştık, ikincisini yine Polonya'da gerçekleştirmiştik, üçüncüsünü Riga'da ve dördüncüsünü de burada gerçekleştireceğiz. Pazartesi ikili görüşmelerimiz olacak Estonya'yla. Salı günü de aynı şekilde dörtlü zirveyi Litvanya, Letonya, Estonya ve Türkiye arasında gerçekleştireceğiz.”
Türkiye olarak üzerimize düşeni hem yapıyoruz
“Orada da tabii ki öncelikli konulara baktığımızda, yine Rusya'dan kaynaklanan bir güvenlik endişesi Baltık ülkelerinin önceliği. Türkiye olarak bizim yaklaşımımız da aslında her iki tarafla da konuşan bir ülkeyiz biz. Her iki tarafta da güven tesis etmiş bir ülkeyiz. Yani Rusya'yla da konuşan, Rusya-Ukrayna krizine baktığımızda Ukrayna'yla da konuşan ama Baltık ülkeleri, AB'yle ve Amerika'yla da rahat konuşabilen bir ülke olarak burada özellikle diplomasinin ön plana çıktığı, güvenlik endişelerinin özellikle Rusya-Ukrayna arasındaki sorunların çözümüyle daha da sağlıklı bir geleceğe taşınması noktasında Türkiye olarak üzerimize düşeni hem yapıyoruz hem de ilgili taraflarla da zaten bunu özellikle görüşüyor, değerlendiriyoruz; 'nasıl işbirlikleri olabilir?' diye."
NATO’daki müttefiklik ilişkilerimizi tüm alanlara yaymak istiyoruz
“NATO çerçevesinde zaten müttefikiz bu üç ülkeyle de. Ama bu müttefiklik ilişkisini biz sadece güvenlik boyutunda değil, tüm alanlarda değerlendirmek, yaymak istiyoruz.”
Görüşmelerimizin bir bölümü Ankara’daki NATO zirvesiyle ilgili beklentiler boyutu olacak
“Bir NATO Zirvesi var tabii Türkiye'de 7-8 Temmuz'da. Dolayısıyla burada yine salı günkü görüşmelerimizin bir bölümü NATO zirvesiyle ilgili beklentiler boyutu olacak. Orada da NATO zirvesinde beklenen zaten Türkiye olarak da ev sahibiyiz. Ve savunma alanındaki şu anda özellikle hem yeteneklerin hem kabiliyetlerin geliştirilmesi, savunma harcamalarının artırılmasıyla alakalı bir önceki Vilnius toplantısında alınan yüzde 5'e çıkma çerçevesinde bunun nasıl olabileceğiyle alakalı bir altyapının oluşturulması...”
“Hepsinin ötesinde İran kriziyle başlayan, İran'daki savaşla başlayan özellikle NATO müttefikleri arasında, ABD ve Avrupa'daki müttefiklere baktığımızda ciddi bir kırılma söz konusu. Türkiye'deki zirve bu anlamda kritik bir dönüm noktasını teşkil edecek, öyle gözüküyor. Dolayısıyla biz de burada onun yine ön görüşmelerini, ön değerlendirmelerini yapıyor olacağız. Zaten yine NATO Zirvesi çerçevesinde liderler zirvesi ama yanında da bir savunma sanayii forumu olacak, oraya katılımlarını da isteyeceğiz.”
“NATO PA çerçevesinde yine parlamenter boyutu da olacak bunun İstanbul'da. Tüm boyutlarda gerek Baltık ülkeleri gerekse diğer tüm ilgili muhataplarımızın yoğun şekilde katılımlarını arzu ediyoruz, bu da gündemde olacak."
Yeni bir sistem kurulurken bu yeni sistemin kutup başlarından birisi olma hedefi var diyoruz Türkiye’nin
“Yine uluslararası hukukun yok olduğu bir dönemdeyiz. Güvenin tamamen yok olduğu bir dönemdeyiz. Krizlerin, çatışmaların yoğun olduğu bir dönemdeyiz. Böyle bir dönemde aslında bir anlamda da herkesin dile getirdiği uluslararası düzenin neredeyse artık yok olduğu bir boyuttayız. Burada da yeni bir dünya düzeninin arayışıyla alakalı Türkiye olarak da Dışişleri Komisyonu boyutunda bizler de gittiğimiz yerlerde aynı konuyu dile getiriyoruz. Yeni bir sistem kurulurken bu yeni sistemin kutup başlarından birisi olma hedefi var diyoruz Türkiye'nin. Ama aslında Türkiye halihazırda kutup başıdır. Dolayısıyla burada yeni sistemin ilkeleri nasıl olmalı, yeni sistem nasıl olmalı; yani mevcut sistemin bir revizyonu çerçevesinde mi yoksa çok daha radikal bir değişim, dönüşüm mü? Bunu da yine parlamenter diplomasi boyutunda muhataplarımızla tartışıyor, değerlendiriyor olacağız salı günü yine.”
Siber güvenlik ve dış istihbarat bilgilendirmeleri çerçevesinde değerlendirmelerimiz olacak
“Onun ötesinde güvenlik boyutu öne çıktığı için, gerek siber güvenlikle ilgili, Estonya'nın CyberExer diye bir siber güvenlik şirketi var, orayı ziyaret edeceğiz. Sonrasında da yine salı günü dış istihbarat biriminin bir brifingi var güvenlik boyutunda. Onun brifingini alacağız. Orada güvenlik çerçevesindeki değerlendirmelerimiz olacak. Dolayısıyla çok geniş güvenlik boyutu ön plana çıkıyor olsa da, biz özellikle ekonomik ve diğer boyutları da ön plana çıkarma arzusundayız.”
NATO'nun hava polisliğinde aslında şu anda yine bir liderliği almış durumdayız
“Türkiye olarak da yine bölgede, bu krizler çerçevesinde 'Hava Polisliği' diye ifade ettiğimiz NATO'nun hava polisliğinde aslında şu anda yine bir liderliği almış durumdayız. Gönüllüler koalisyonu var, orada da yine özellikle deniz boyutunda komutayı alma durumundayız. Aynı zamanda KFOR'da ikinci defa komutayı almış durumdayız. F-16'lar dâhil 2026'da Estonya'da, AWACS'lar dâhil yine bölgede görevlendirmiş durumdayız. 2027'de yine bu görevlendirme Romanya boyutunda da devam edecek.”
“Dolayısıyla ilişkiler çok boyutlu. Tüm bunları gerek ikili ilişkiler çerçevesinde gerekse dörtlü ilişkilerde pazartesi ve salı günü tüm boyutlarıyla değerlendiriyor olacağız. Zaten gerekli görüşmelerden sonra da yine sonuçlara ilişkin değerlendirmelerimizi yaparız.”
Estonya’daki ilk 4’lü buluşma akşam çalışma yemeğinde gerçekleşecek
TBMM Dışişleri Komisyonu Heyeti Pazartesi günü Estonya Dışişleri Komisyonu ile heyetler arası görüşmeler gerçekleştirilerek, CyberExer adlı siber güvenlik şirketi ziyaret edilecek. Aynı günün akşamında Türkiye- Baltık Ülkeleri (Estonya - Letonya – Litvanya) Parlamentoları Dışişleri Komisyonları Heyetleri toplu olarak ilk çalışma yemeğinde bir araya gelecek.
“Türkiye - Baltık Ülkeleri Parlamentoları Dışişleri Komisyonları 4.ncü Toplantısı” Salı günü yapılacak
Salı günü “Estonya Dış İstihbarat Biriminin” güvenlik boyutunda yapacağı bilgilendirmeye katılınarak, “Türkiye ve Baltık Ülkeleri Parlamentoları Dışişleri Komisyonları 4.ncü Toplantısı” gerçekleştirilecek.