Türk Kadını 5 Aralık 1934’te Seçme ve Seçilme Hakkına Kavuştu

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla Osmanlı hukuk düzeninden farklı olarak yeni bir hukuk düzenine geçildi. Eski şer’i hukuktan yeni laik hukuka yönelen Cumhuriyet kadroları medeni bir hukuk sistemine geçmekle toplumun dünyevi ve beşeri ihtiyaçlarına uygunluğu ön plana almışlardı. Bütün uygar devletlerce de kabul edilen hukukun laikleştirilmesi prensibi eski hayat kurallarını özellikle de kadının toplum dışında bırakılması esasına dayanan uygulamayı ortadan kaldırmıştı. Bu yolda atılan en önemli adımlardan biri olan 17 Şubat 1926’da kabul edilen Türk Medeni Kanunu, çağın gereklerine uygun olarak kadının toplumdaki değerini tanımış, özel hayata ilişkin işlerde kadınla erkek arasındaki eşitsizliği ortadan kaldırmıştı. Boşanmanın yalnızca erkeğe tanınması, miras konusundaki eşitsizlik ve şahitlikte de iki kadın bir erkeğe denk sayılması gibi insan haklarına aykırı olan ve kadın haklarına gereken yeri vermeyen Şer’i hukuk sisteminden laik ve medeni hukuk sistemine geçilmesi kadınlara büyük yenilikler getiren önemli inkılaplardandı.
Atatürk Cumhuriyet’i kurarken gerçekleştirdiği inkılap ve reformların başarısını, büyük ölçüde kadın haklarındaki gelişmeye bağlamıştı. Toplumların sosyal yapılarındaki temelin sağlamlığının, kadının iyi eğitilmesi ile kurulabileceğini gözlemleyen Atatürk, 1925’te Kastamonu’da yaptığı konuşmada şöyle der: “Toplumu kalkındırmak istiyorsak, izlememiz gereken daha emin ve daha etkili bir yol vardır. O da Türk kadınını çalışmalarımıza ortak etmek, hayatımızı onunla birlikte yürütmek, kadının, bilimsel, toplumsal ve ekonomik hayatta erkeğin ortağı, arkadaşı, yardımcısı ve koruyucusu yapma yoludur.” Bu konuşma ile kadın-erkek eşitliği ilkesini açıkça ortaya koyan Atatürk, Birleşmiş Milletler’in, 20 yıl sonra kabul ettiği Evrensel İnsan Hakları Bildirgesinin 1. ve 2. maddesi ile yayımladığı ilkeleri, çok daha önce dile getirmişti.
31 Ocak 1923 yılında İzmir’de yaptığı konuşmada şöyle der: “…şuna inanmak lazımdır ki, dünya yüzünde gördüğünüz her şey kadının eseridir …” Yine aynı yıl Türk kadını için Atatürk şunları vurgular: “…bizim sosyal toplumumuzun başarısızlığının sebebi, kadınlarımıza karşı gösterdiğimiz ilgisizlikten ileri gelmektedir. Yaşamak demek faaliyet demektir. Bundan dolayı bir sosyal toplumun bir organı faaliyette bulunurken diğer bir organı işlemezse o sosyal toplum felçlidir …”
Atatürk, 1923 yılının Ocak ayında yaptığı şu konuşmasıyla kadının sosyal statüsünün bir toplumun kalkınması için ne denli önemli olduğunu dile getirmiştir. “…Bir ulus ilerlemek ve uygarlaşmak isterse, özellikle bu noktayı temel olarak benimsemek zorundadır. Kadınlarımız da bilgin olacak ve erkeklerin geçtiği bütün öğretim derecelerinden geçeceklerdir. Sonra kadınlar, toplumsal hayata erkeklerle birlikte yürüyecek, birbirlerinin yardımcısı ve destekçisi olacaklardır ….”
1924 Anayasası’ nda yer alan eğitimin birleştirilerek laikleştirilmesi uygulaması ve 3 Mart 1924’te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretimin Birleştirilmesi) ile ilkokul, kız-erkek ayrımı yapılmaksızın herkes için zorunlu hâle getirildi ve millî eğitim dönemi başlatıldı. Eğitim alanındaki bu büyük atılım aynı zamanda kadına eğitimde fırsat eşitliğini de getiriyordu. Oysa iki cinsin eğitimden eşit olanaklarla yararlanabilme hakkının Almanya’da 1908 yılında, Çin’ de ve Mısır’ da l929’larda elde edildiğini ve her üç ülkede bu hakkın uzun kadın mücadelesi sonunda kazanıldığını görüyoruz.
Atatürk’e göre laiklik, akılcılıktır, bilimselliktir. Bilimselliği ise genç kuşaklar, eğitim birliği içinde alabilirler. İşte Atatürk’ün bu laik eğitim anlayışı sonucunda ülkedeki okuma-yazma oranı özellikle kadınlar arasında oldukça yükselmiştir. Kadınlardaki okuma-yazma oranı 1935’te % 9.81 iken, 1990’da % 71.95’e yükselmiştir. Erkeklerde ise 1935’te 29.35 iken 1990’da % 88.78 olmuştur.
Medeni Kanun’un verdiği yasal haklarla, 1933 yılında uygulamaya geçilerek, Türk kadını yerel yönetimlerde seçme ve seçilme hakkına sahip kılındı. Türk kadını, milletvekili seçme ve seçilme hakkına 5 Aralık 1934 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilerek, 11 Aralık 1934 tarihli 2877 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2598 Sayılı Kanunla kavuştu.
Atatürk’ün önderliğinde Malatya Milletvekili İsmet İnönü ve 191 arkadaşının girişimiyle Türk kadını bu hakkı, gelişmiş ya da gelişmemiş birçok ülkeden çok önce elde etti. Nitekim demokrasi ile yönetilen ve kendilerini uygar olarak niteleyen bazı milletlerin kadınları bile, siyasal haklarını Türk kadınlarından çok sonra alabilmişlerdir.
İlute Türk toplumunda çağdaşlaşmayı her şeyden önce bir yaşam davası, bir var olma C -+ mücadelesi olarak kabul eden Atatürk, 5 Aralık 1934 tarihli yasa için şunları söyler: “Bu karar Türk kadınına içtimai ve siyasi hayatta bütün milletlerin üstünde yer vermiştir. Çarşaf içinde, peçe altında ve kafes arkasındaki Türk kadınını artık tarihlerde aramak lazım gelecektir. Türk kadını evdeki medeni mevkiini seldhiyetle işgal etmiş, iş hayatının her safhasında muvciffakiyetler göstermiştir. Siyasi hayatta, Belediye Seçimlerinde tecrübesini yapan Türk kadını, bu sefer de mebus seçme ve seçilme suretile haklarının en büyüğünü elde etmiş bulunuyor. Medeni memleketlerin birçoğunda kadından esirgenen bu hak, bugün Türk kadınının elindedir ve onu seldhiyet ve liyakatla kullanacaktır. Bu notla en mühim inkılaplardan birini anmış oluyoruz.”
1934 Anayasa değişikliğinden sonra yapılan ilk genel seçimlerde kadınlar ilk defa oy kullandı.
1934’te kadınların yasama ve yürütme organlarına seçme ve seçilme haklarının kazanılmasıyla 1935’te yapılan ilk seçimlerde Meclise 18 kadın milletvekili girdi. Bu milletvekillerinin isimleri; Mebrure Gönenç (Afyonkarahisar), Hatı (Satı) Çırpan (Ankara), Şükran Örs-Baştuğ (Antalya), Sabiha Gökçül-Erbay (Balıkesir), Şekibe İnsel (Bursa), Huriye Öniz (Diyarbakır), Dr. Fatma Memik (Edirne), Nakiye Elgün (Erzurunm), Fakihe Öymen (İstanbul), Benal Nevzat Iştar-Arıman (İzmir), Ferruh Gürgüp (Kayseri), Bahire Bediz Morova (Konya), Mihri Pektaş (Malatya), Meliha Ulaş (Samsun), Esma Nayman (Seyhan), Sabiha Görkey (Sivas), Seniha Hızal (Trabzon), Hatice Özgener (Çankırı) 1935’teki kadın milletvekillerinin sayısı, o günkü Meclis yüzdesinin % 4.6’sı kadardı.
1935’ten 2015 seçimlerine kadar parlamentodaki kadın milletvekillerinin oranları şöyle: 1935’te 18 kadın milletvekilinin toplam içindeki payı % 4.6, 1939’da 15 kadın milletvekili payı % 3.8; 1943’te 16 kadın milletvekili payı % 3. 7; 1946’ da 9 kadın milletvekili payı % 2.0; 1950’de 3 kadın milletvekili payı % 0.6; 1954’te 4 kadın milletvekili payı % 0.7; 1957’de 7 kadın milletvekili payı % 1.1; 196’de 3 kadın milletvekili payı % 0.7; 1965’te 8 kadın milletvekili payı % 1.8; 196’da 5 kadın milletvekili payı % 1.1, 1973’te 4 kadın milletvekili payı % 0.9, 1977’de 4 kadın milletvekili payı % 0.9; 1983’te 12 kadın milletvekili payı % 3.0; 1987’de 6 kadın milletvekili payı % 1.3; 1991’de 8 kadın milletvekili payı % 1.8, 1999’da 22 kadın milletvekili payı % 4; 2002’de 24 kadın milletvekili payı % 4.4,; 2007 50 kadın milletvekili payı % 9.1; 2011 79 kadın milletvekili payı % 14.4; 2015’te 76 kadın milletvekili payı % 13’tür.
1935-2011 yılları arasında Kadın Milletvekillerinin Meclis’te temsil oranı, 2011 yılında % 14, 4 ile 79’a sayısına yükseldi.
21 Temmuz 1946’dan itibaren yapılan milletvekili seçimleri göz önüne alındığında Kasım 2015 Genel Seçiminde yani 26. Dönem’de kadın milletvekili sayısı % 14,9 oranı ile 82’ye yükseldi.24 Haziran 2018 tarihinde yapılan 27. Dönem Milletvekili Genel Seçimi’nin kesin olmayan sonuçlarına göre, Meclis’e giren 600 vekilin 103’ü kadınlar, 497’si erkeklerden oluşuyor. 33 ilden hiç kadın aday çıkmadı. 26. Dönem’de yüzde 14,9 olan kadın oranı, 27. Dönem’de yüzde 17’ye çıktı. 27. Dönem’de AKP, 49 kadın milletvekili, CHP, 18 kadın milletvekili, MHP, 4 kadın milletvekili, HDP, 23 kadın milletvekili, İP, 2 kadın milletvekili sayısına ulaştı. Kadın vekil oranının en yüksek olduğu parti ise HDP.
İlk yazılı Anayasa olan “Kanuni Esasi”nin 23 Aralık 1876 yılında yürürlüğe girmesi ile başlayan 142 yıllık demokrasi tarihimizin 24 Haziran 2018 tarihli son seçimleri yapıldı.
Türk siyasal hayatındaki seçimleri tarihi seyrine baktığımızda 1876 Anayasası’ndaki hükümlere göre yapılan seçimler sonucunda ilk Türk Parlamentosunun 20 Mart 1877 tarihinde açıldığını görüyoruz. İlk Anayasa’nın kabulünden bugüne kadar geçen süreçte, siyasal tarihimizi şekillendiren pek çok seçim yapıldı. Yaklaşık 150 yıllık siyasal hayatımızın, 1920’den 2018’e kadar geçen 98 yıllık döneminde yapılmış olan milletvekili seçimlerinin büyük çoğunluğunda kadın milletvekili sayılarına bakıldığında özellikle Cumhuriyet sonrasındaki seçimlerde bu açıdan büyük bir başarı kaydedildiği gözleniyor. 2018 seçimleri sonrası 103 Kadın milletvekili Meclis’teki yerini aldı.
Milletvekili seçimlerine katılma hakkı kazanan kadınlarımızın bu hakkının başlama tarihi, aynı zamanda kadının sosyal yaşamda ve iş yaşamında daha etkin olmaya başlamasının da tarihidir. Kadın vekillerin sayısının daha da artması dileğiyle.

0 0 0 0 0 0

Bu yazı yorumlara kapatılmıştır.

Sıradaki haber:

05.12.2019

sf TÜRKİYE'DE KORONAVİRÜS
246.861

VAKA

228.980

İYİLEŞME

5.934

ÖLÜM

17.881

AKTİF VAKA

sf DÜNYA'DA KORONAVİRÜS
21.070.842

VAKA

13.199.905

İYİLEŞME

763.070

ÖLÜM

7.870.937

AKTİF VAKA

  • KOÇ
  • BOĞA
  • İKİZLER
  • YENGEÇ
  • KOÇ BURCU

    Maddi konularda sosyal çevrenizden destekler alarak hedeflerinize ulaşabileceksiniz. Ödemeler ve bor

    Devamı

    BOĞA BURCU

    Seyahatleriniz ve eğitimleriniz ile ilgili oluşan bazı engeller can sıkabilir. Hedeflerinizi ve umut

    Devamı

    İKİZLER BURCU

    Uzak akrabalarınız ve arkadaş çevrenizle iletişimleriniz dikkat. Sosyal medya aracılığı ile istenmey

    Devamı

    YENGEÇ BURCU

    Önemli otoriter figürlerle ortak işler yapmak isteyebilirsiniz. Maddi konularda önemli atılımların p

    Devamı
  • ASLAN
  • BAŞAK
  • TERAZİ
  • AKREP
  • ASLAN BURCU

    İlişkilerinize vereceğiniz kararlar çok önemlidir. Yeni bir başlangıç içinde olabilirsiniz. Kariyerd

    Devamı

    BAŞAK BURCU

    Hayatınızda yakalandığınız belirsizlik duyguları sizi rahatsız edebilir. Ailenizin özel hayatınız üz

    Devamı

    TERAZİ BURCU

    Duygusal dünyanızda iz bırakacak romantik bir gün geçirebilirsiniz. Yalnız biriyseniz geçmiş ilişkil

    Devamı

    AKREP BURCU

    İlişkilerinizde önemli görüşmeler sağlayabilir, geleceğinize yönelik güzel başarılar elde edebileceğ

    Devamı
  • YAY
  • OĞLAK
  • KOVA
  • BALIK
  • YAY BURCU

    Yeni başlangıçlar sizi oldukça heyecanlandırabilir. Kendinizi oldukça hevesli ve canlı hissedebilirs

    Devamı

    OĞLAK BURCU

    Taşınma, yer değişikliği gibi konular sizler için önemli olabilir. Fedakârlıklarınızın karşılığını s

    Devamı

    BALIK BURCU

    İlişkilerde gerçek dışı bazı konuşmalar sizin üzerinize kalabilir, buna karşı dikkatli olmanız gerek

    Devamı
Yazarlar
Video
Galeri
Güçlü Anadolu Gazetesi'e üye olun

Zaten üye misiniz ? Buraya tıklayarak Üye girişi sağlayabilirsiniz.

Güçlü Anadolu Gazetesi'e giriş yapın

Henüz üye değil misiniz ? Buraya tıklayarak Üye olabilirsiniz.