Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de Kuruldu

Anadolu Ajansı’nın tarihi, Türkiye Cumhuriyeti’nin tarihi ile adeta özdeştir. Genç Türkiye Cumhuriyeti kuruluşunun beşinci yılında kuruldu.  

Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra Osmanlı Devleti, tarih sahnesinden çekilmek zorunda kalmış, savaş yorgunu Türk halkı, Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde millî Mücadeleyi başlatmış ve eşsiz bir Kurtuluş savaşı ile yurdu işgalcilerden kurtarmıştı. 

Mustafa Kemal,  Genç Cumhuriyet şekillendirecek devrimleri bir bir hayata geçirdi. 3 Mart 1934’te “Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile öğretim ve eğitim birleştirildi. 1926’da Medeni Yasa’nın Kabulü, Şapka Devrimi ve 1 Kasım 1928 Harf Devrimi gerçekleşti. Tüm bu önemli adımlar atılırken Anadolu Ajansı Mustafa Kemal’in ve Millî Mücadelecilerin gören gözü, işiten kulağı idi. Halide Edip ADIVAR ile Yunus Nadi ABALIOĞLU’nun, Mustafa Kemal Paşa’ya önerisi üzerine 6 Nisan 1920’de kurulan Anadolu Ajansı,  kurucusu Mustafa Kemal’in bir genelgeyle tüm yurda duyurduğu “doğru, tam ve hızlı” habercilik ilkeleriyle ateş altında haber yolculuğuna çıktı. 

Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmadan 17 gün önce 6 Nisan 1920’de kurulan Anadolu Ajansı, TBMM’nin çıkardığı ilk yasaları duyurdu; Mil Mücadele’nin ve Kurtuluş Savaşı’nın her aşamasına, Cumhuriyet devrimlerine tanıklık etti. İçeride, savaşan ve dış dünyadan habersiz kalmış bir halkı ülke ve dünya olaylarından haberdar kılmak, bazı yabancı ve İstanbul gazetelerinin teslimiyetçi tutumlarıyla mücadele etmek gerekiyordu. Dışarıda, ulusal mücadeleyi savunmak, Türkiye’nin haklı istekleri konusunda kamuoyunu aydınlatmak ve ona karşı bazı çevrelerin yürüttüğü oyunları boşa çıkarmak zorunluydu. 

Harf Devriminde AA’nın Görevi 

Gazi Mustafa Kemal Paşa, 9 Ağustos 1928’de, İstanbul’da Sarayburnu Parkı’nda düzenlenen toplantıda yeni Türk harflerini açıklayarak bir süredir Harf Devrimi’yle ilgili yürütülen çalışmaları kamuoyuna duyurdu. Anadolu ajansı Yönetim Kurulu 17 Eylül 1928’de yaptığı toplantıda, Harf Devrimi’ne ilişkin hazırlıklara katkıda bulunmak amacıyla “siyasi bültenlerin” bu tarihten itibaren yeni Türk harfleriyle yayımlanmasını ve bunun yönetime bildirilmesini kararlaştırdı. (Karar: 90) Siyasi bültenin yeni Türk harfleriyle yayımlanmasına ilişkin bu karar, eski harflerle karar defterine geçirildi. Yönetim Kurulu başkanı Cemal Paşa, kararın altına imzasını yeni harflerle atmıştı. 

Türkiye Cumhuriyeti ile âdeta yaşıt olan Anadolu Ajansı, önemli bir görev üstlenmişti ve bu görevi olağanüstü koşullarda, kurucusu tarafından konulan ilkelerle yerine getirdi. Aslında AA, bu yolculuğun başlarında “Latin harflerini” bir biçimde kullanmaktaydı. AA kurulduğu gün bir daktilo makinesi gerektiğini söyleyen Halide Edip’e Mustafa Kemal’in “Osmanlı Bankasından temin edilebileceği”ni belirttiği daktilo makinesinin tuşları, büyük ihtimalle Latin harfleri” içeriyordu. Çünkü Kurtuluş mücadelesi başlatan Anadolu’nun sesini iç ve dış kamuoyuna iletmesi amaçlanan AA’nın dışa yönelik bültenlerinin bu amaca uygun yazılması gerekiyordu. Harf Devrimi’ne gelinceye kadar AA, dış yayınlarında Latin harflerini kullanmıştı. 

Türk Dil Kurumunun kuruluşundan önce Türkçe üzerine çalışmalara başlayan Dil Heyeti’nin Türk yazısı makineleri için sabit klavyenin benimsenmesine ilişkin kararını AA haberinin metni eski harflerle dizilmişti ve başlığı “Türk yazı makinesi” adını taşıyordu. Cumhuriyet gazetesinin 6 Eylül 1928 tarihli sayısında yer alan AA’nın bu haberi şöyleydi: 

“Dil heyeti, ‘klavye’ esasını teşebbüs ediyor. İstanbul, 5 (AA) – Dil heyeti’nden tebliğ olunmuştur: Türk yazı makineleri için sabit bir klavye esası elzemdir.”  

Türk harfleri 1 Kasım 1928’de kabul edildi. Kanunun Mecliste görüşülmesi ve kabul edilişine ilişkin 2 Kasım 1928 tarihli Milliyet gazetesinde yer alan Anadolu ajansı haberi şöyleydi 

Ankara, (A.A) – Büyük Millet Meclisi’nin bugünkü ilk celsesinde Divan Riyaseti’ne Cemil, Ali, Saffet beylerin imzalarıyla verilen bir takrirle, Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Kanunu’nun derhal ve müstaceliyetle müzakeresi teklif olunmuş ve Hükümet tarafından da bu teklife iştirak edilmiştir… 

 

Encümenden gelen Yeni harfler Kanunu’nun müzakeresine başlanmış ve Başvekil İsmet Paşa Hazretleri bir nutuk irad etmiştir.” 

 

Tüm gazeteler 1 Aralık 1928 tarihinde Türk harfleri ile çıkmaya başladı. Anadolu Ajansının o yıllarda yayına verdiği haberler gazeteler tarafından yoğun biçimde kullanılmaktaydı. AA, tıpkı Kurtuluş Savaşı dönemindeki gibi tarihe tanıklık edecek Türk harfli haberlere imza atmıştı. Mustafa Kemal önderliğindeki tüm devrimlerde olduğu gibi Türk harflerinin toplum tarafında kısa sürede öğrenilmesine ve benimsenmesine öncülük etti. 

AA, bu önderliğini günümüzde de sürdürmekte, yayınları ile  “doğru, arı, temiz” Türkçe konusunda tüm yazılı basın ve televizyon kuruluşlarına örnek olacak yayın anlayışını devam ettirmektedir. 

0 0 0 0 0 0
YORUMLAR

En az 10 karakter gerekli

Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.

Sıradaki haber:

06.04.2019

Hızlı Yorum Yap

0 0 0 0 0 0
Güçlü Anadolu Gazetesi'e üye olun

Zaten üye misiniz ? Buraya tıklayarak Üye girişi sağlayabilirsiniz.

Güçlü Anadolu Gazetesi'e giriş yapın

Henüz üye değil misiniz ? Buraya tıklayarak Üye olabilirsiniz.

Haber gönderim sistemimize hoş geldiniz

Galeri Alanı

828 x 470